lepiężnik

Oznaczanie

Wskazówki autorstwa Aldony Uziębło:

Osobniki gatunków z rodzaju Petasites charakteryzuje pozorna rozdzielnopłciowość. W kwiatostanie występują dwa rodzaje kwiatów:
* brzeżne - słupkowe, rurkowate, nieregularnie ząbkowane, płodne,
* środkowe - o koronie rurkowatej, 5-ząbkowej; w zasadzie obupłciowe, ale płone, z powodu niepełnego rozwoju słupka, tak że można je właściwie uważać za pręcikowe.

Stosunek obu rodzajów kwiatów determinuje typ osobnika. I tak, na okazach gynodynamicznych panują w koszyczkach kwiaty słupkowe, na okazach androdynamicznych zaś kwiaty obupłciowe (pręcikowe). Oba typy osobników różnią się zarówno pod względem dynamiki rozwoju, jak i morfologii pędu generatywnego (porównaj fot. wyżej)

W trakcie wegetacji osobniki androdynamiczne kwitną wcześniej, często jeszcze w czasie zalegania śniegu, po czym osiągając maksymalną wysokość, szybko zamierają jeszcze przed pełnym rozwojem liści asymilacyjnych. Osobniki gynodynamiczne pozostają w stadium spoczynku, aż do końca roztopów, i na krótko przed końcem wegetacji osobników androdynamicznych rozpoczynają intensywny wzrost. Kwitną osiągając wysokość porównywalną z maksymalną wysokością pędów męskich, po przekwitnieniu wyrastają wysoko ponad kobierzec rozwijających się już liści odziomkowych osiągając wysokość 80-100 cm w trakcie owocowania i rozsiewu nasion.

Przy rozróżnianiu gatunków Petasites współwystępujących na południu Polski:
* w przypadku pędów gynodynamicznych warto zwrócić uwagę na typ kwiatostanu: grono (P. hybridus i P. kablikianus) lub wiecha (P. albus); kształt i liczbę koszyczków: smukłe, średnio 25-40 (P. albus) lub drobne, kuliste, bardzo liczne 50-80, różowo nabiegłe (P. hybridus) lub duże, beczułkowate w liczbie około 30 (im wyżej n.p.m. tym mniej liczne) – (P. kablikianus),
* w przypadku liści asymilacyjnych, na kształt blaszki i ogonek liściowy: blaszki lejkowate, nerkowato-okrągławe, ogonek podłużnie żeberkowany z rynienką obrzeżoną listewkami (P. hybridus), blaszki płaskie, okrągławe, ogonek bez żeberek ale wyraźnie omszony (P. albus), blaszki lejkowate, trójkątno-sercowate, ogonek gładki, z łatwo ścierającym się kutnerem (P. kablikianus).

	Petasites hybridus (lepiężnik różowy) (=officinalis) kwiaty brudnoróżowoczerwone; liście okrywy szerokie, nagie, czerwono nabiegłe; łuskowate liście łodygowe czerwonawe, 15-55 mm długości, gęsto okrywające pęd kwiatostanowy, ten do 0.5 m wysokości (w czasie owocowania dorastający do 1 m); liście bardzo duże, do 1 m długości i 60 cm szerokości; blaszka liściowa w zarysie okrągława, głęboko wycięta, spodem szybko łysiejąca; ogonek liściowy dookoła wyraźnie żeberkowany, z wierzchu ± na całej długości z głęboką bruzdą, obrzeżoną listewkami częsty brzegi potoków, źródliska, wilgotne łąki i zarośla
	Petasites kablikianus (lepiężnik wyłysiały) liście duże; blaszka liściowa w zarysie sercowato-trójkątna; ogonek liściowy bez żeberek gatunek górski; nad potokami i rzeczkami w Karpatach i Karkonoszach
B. liście mniejsze, spodem ±trwale kutnerowate; ogonek liściowy nieco spłaszczony, bez wystających żeberek, bruzda z wierzchu tylko w górnej części ogonka, płytka, nieobrzeżona
	Petasites spurius (lepiężnik kutnerowaty) brzeżne kwiaty języczkowe żółtawe; liście okrywy zaostrzone, jasno obrzeżone, u nasady wełnisto owłosione, bez włosków gruczołowych; łodyga kwiatostanowa do 30(40) cm wysokości; łuskowate liście łodygowe lancetowate 55-100 mm długości; blaszka liściowa w zarysie trójkątna do pięcio-bocznej, z bardzo szeroką zatoką nasadową, brzeg blaszki nierównomiernie ząbkowany, spód blaszki trwale biało kutnerowaty, także na nerwach; kłącze w węzłach zgrubiałe dość częsty piaszczyste brzegi dużych rzek i Bałtyku, rzadko nad jeziorami
	Petasites albus (lepiężnik biały) brzeżne kwiaty rurkowe białawe; liście okrywy stępione, pokryte długimi włoskami gruczołowatymi; łuskowate liście łodygowe szeroko lancetowate, środkowe do 55 mm długości, łodyga kwiatostanowa do 30 cm, w czasie owocowania do 80 cm wysokości; blaszka liściowa w zarysie okrągława, z dość płytką zatoką nasadową, brzeg blaszki podwinięty i drobno ząbkowany, spodnia strona blaszki cienko, szarawo kutnerowata; kłącze w węzłach niezgrubiałe pospolity w Sudetach i Karpatach; rzadki na niżu, głównie na południowym i wschodnim Wybrzeżu Bałtyku wilgotne lasy, wąwozy, źródliska, brzegi potoków

Literatura (REFERENCES)

Zając, A., Zając, M. (Eds.), 2001 - Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce. - Distribution Atlas of Vascular Plants in Poland. [25]
Rutkowski L., 1998 - Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. p.488 [15]
Szafer, Wł., Kulczyński, St., Pawłowski, B., 1988 - Rośliny polskie, cz. I i II. [3]
Mirek, Z., Piękoś-Mirkowa, H., Zając, A i M., 1997 - Vascular plants of Poland - a chekclist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. [19]

Petasites lepiężnik

Petasites
lepiężnik