Primula-uprawiane

pierwiosnki uprawiane ozdobne (potocznie: Primrose /en/)
na stronie — popularniejsze grupy odmian na rabaty bylinowe · duże pierwiosnki na stanowiska przy wodzie, pierwiosnki kandelabrowe (piętrowe) · na skalniaki i inne gatunki amatorskie · właściwości i zastosowanie · wymagania i uprawa · Primula ×polyantha (pierwiosnek ogrodowy) · Primula vulgaris (pierwiosnek bezłodygowy) · Primula ×bulleesiana (pierwiosnek piętrowy) · Primula beesiana (pierwiosnek Beesa) · Primula bulleyana (pierwiosnek wianuszkowaty) · Primula florindae (pierwiosnek kwiecisty) · Primula japonica (pierwiosnek japoński) · Primula ×pubescens (pierwiosnek omszony) · Primula denticulata (pierwiosnek ząbkowany) · Primula juliae (pierwiosnek gruziński) · Primula ×pruhoniciana (pierwiosnek pruhonicki) · Primula rosea (pierwiosnek różowy) · Primula cortusoides (pierwiosnek zarzyczkowaty) · Primula saxatilis (pierwiosnek skalny) · Primula viali (pierwiosnek Viala) · Primula hirsuta (pierwiosnek szorstki) · Primula ×venusta · Primula secundiflora · Primula scandinavica · Primula sieboldii (pierwiosnek Siebolda) · Primula pulverulenta (pierwosnek przyprószony) · Primula helodoxa · Primula capitata (pierwiosnek główkowaty) · popularniejsze grupy odmian na rabaty bylinowe · duże pierwiosnki na stanowiska przy wodzie, pierwiosnki kandelabrowe (piętrowe) · na skalniaki i inne gatunki amatorskie · właściwości i zastosowanie · wymagania i uprawa · Primula ×polyantha (pierwiosnek ogrodowy) · Primula vulgaris (pierwiosnek bezłodygowy) · Primula ×bulleesiana (pierwiosnek piętrowy) · Primula beesiana (pierwiosnek Beesa) · Primula bulleyana (pierwiosnek wianuszkowaty) · Primula florindae (pierwiosnek kwiecisty) · Primula japonica (pierwiosnek japoński) · Primula ×pubescens (pierwiosnek omszony) · Primula denticulata (pierwiosnek ząbkowany) · Primula juliae (pierwiosnek gruziński) · Primula ×pruhoniciana (pierwiosnek pruhonicki) · Primula rosea (pierwiosnek różowy) · Primula cortusoides (pierwiosnek zarzyczkowaty) · Primula saxatilis (pierwiosnek skalny) · Primula viali (pierwiosnek Viala) · Primula hirsuta (pierwiosnek szorstki) · Primula ×venusta · Primula secundiflora · Primula scandinavica · Primula sieboldii (pierwiosnek Siebolda) · Primula pulverulenta (pierwosnek przyprószony) · Primula helodoxa · Primula capitata (pierwiosnek główkowaty) · a

popularniejsze grupy odmian na rabaty bylinowe

pierwiosnek (Primula) (krajowe)
Potoczna nazwa prymulka lub prymula odnosi się do pierwiosnka bezłodygowego (Primula vulgaris) i jej odmian mieszańcowych: . Jest to spolszczona łacińska nazwa i oznacza kwitnące najwcześniej, jako pierwsze na wiosnę.

duże pierwiosnki na stanowiska przy wodzie, pierwiosnki kandelabrowe (piętrowe)

Szczególnie późno, w czerwcu i lipcu kwitną niektóre dalekowschodnie gatunki — są to rośliny duże, preferujące wilgotne, nadwodne stanowiska np. pierwiosnek kwiecisty (Primula florindae), pierwiosnek japoński (Primula japonica), pierwosnek przyprószony (Primula pulverulenta), pierwiosnek Beesa (Primula beesiana), pierwiosnek Viala (Primula viali).
Niektóre kwitną bardzo wcześnie: w marcu lub kwietniu zakwitają pierwiosnek ząbkowany (Primula denticulata) i pierwiosnek różowy (Primula rosea).
Poza pierwszema trzema gatunkami, to grupa tzw. pierwiosnków piętrowych — kwiaty są zebrane w kilku okółkach (piętrach). W ogrodach spotykamy także odmiany mieszańcowe tzw. pierwiosnki kandelabrowe np. .

na skalniaki i inne gatunki amatorskie

Chociaż w Polsce występuje tylko kilka rodzimych gatunków pierwiosnków, to w skali świata jest to rodzaj obfitujący w gatunki. Jest ich ponad 400, przeważnie rosną w górach półkuli północnej; na samym Kaukazie występuje 25 gatunków. Przynajmniej kilkadziesiąt gatunków pierwiosnków potencjalnie nadaje się do uprawy w warunkach naszego klimatu i rzeczywiście w ofercie spotyka się ich całkiem sporo, bo około dwudziestu gatunków botanicznych pierwiosnków i wiele odmian uprawnych.

właściwości i zastosowanie

Pierwiosnki to byliny ogrodowe. Ich liście są zebrane w przyziemną różyczkę liściową (rozetę). Kwiaty pojawiają się u większość gatunków w drugiej połowie kwietnia i w maju w baldachu na bezlistnym pędzie kwiatostanowym (głąbiku) lub rzadziej pojedynczo na szypule wyrastającej z kłącza lub w formie kłosa lub w kilku okółkach na głąbiku.

space

W zależności od wymagań konkretnych gatunków uprawiamy je w alpinariach (kolekcjonerskie gatunki wysokogórskie), na skalniakach, na rabatach.

wymagania i uprawa

Niemal wszystkie wymagają gleby trwale wilgotnej (choć nie podmokłej) i korzystne są dla nich stanowiska chłodne o wysokiej wilgotności powietrza. Stąd dobre stanowiska są w miejscach bardziej wilgotnych nad oczkami wodnymi lub większymi zbiornikami wodnymi.

space

Pierwiosnki rozmnaża się przez wysiew nasion lub wegetatywnie.

space

Pierwiosnki można rozmnażać wegetatywnie, przez podział rozrośniętych egzemplarzy lub przez sadzonki korzeniowe. Rośliny pierwiosnka dzieli się po przekwitnięciu, latem, oddziala się boczne rozłogi wraz z przynależnymi im rozetami liści. Sadzonki korzeniowe przygotowujemy zimą, z odrywanych (nie ciętych) korzeni, wtedy pewniej wytworzą pąki pędowe.

Primula ×polyantha · pierwiosnek ogrodowy

pierwiosnki mieszańcowe z grupy Polyanthus
Primula vulgaris (acaulis) × Primula veris
takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002
kolor kwiatów
W obrębie tego taksonu mieszczą się naturalne mieszańce pierwiosnka bezłodygowego (Primula vulgaris) i pierwiosnka lekarskiego (Primula veris) oraz liczna grupa często uprawianych odmian mieszańcowych (grupa Polyanthus) dla których te gatunki są głównymi rodzicami. Rośliny są zbliżone cechami do pierwiosnka bezłodygowego (Primula vulgaris) ale mają pędy kwiatostanowe z wielokwiatowym baldaszkiem; ich liście nie są omączone lecz owłosione. Rośliny stosunkowo niskie 15-30 cm wysokości. Kwiaty w pełnej gamie kolorów, zwykle dwubarwne (z białym lub żółtym oczkiem), w zależności od odmiany w różnych odcieniach żółci, czerwieni, różu lub fioletu, także bardzo ciemnych, niektóre odmiany o kwiatach półpełnych.

Są to krótkotrwałe byliny ale najczęściej są uprawiane jako jednoroczne, bardzo wczesne kwiaty doniczkowe, kwitnące rośliny rzucane są na rynek pod koniec zimy lub na przedwiośniu tzw. „sklepowe pierwiosnki”. Jest też możliwa normalna uprawa w gruncie lub w na tarasie w pojemnikach. W takiej uprawie kwitną w okresie od kwietnia do czerwca.

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · kwiaty jednoroczne wysiewane do gruntu · wysokość 15-30 cm · strefa mrozoodporności 5 · kwitnienie: 4-5

Primula vulgaris · pierwiosnek bezłodygowy

pierwiosnka bezłodygowa, (potocznie: pierwiosnek ogrodowy)
Primula acaulis
takson wymarły na terenie Polski
ochrona ścisła, z wyłączeniami (1.289)
Czerwona Księga — EW–wymarły w warunkach naturalnych
Czerwona Lista — E–wymierający - krytycznie zagrożony
kolor kwiatów
wystepowanie
o mapie występowania
Bylina. Liście w rozecie, do 20 cm długości i 4 cm szerokości, pomarszczone. Kwiaty pojedynczo, na szypułach wyrastających z kłącza. Szypuły dłuższe niż średnica kwiatów, do 10 cm długości. Korona kwiatowa duża (20-25 mm średnich), bladożółta z pięcioma pomarańczowymi plamami w gardzieli. Kwitnie w kwietniu i maju.

Naturalne stanowiska w Polsce niegdyś koło Lublina i w Karpatach, obecnie wymarły na naturalnych stanowiskach w Polsce; częsty na zachodzie i południu Europy; poza tym rozpowszechniony w całej Euroazji i w zachodniej części Ameryki Północnej.

Rośliny niskie, 5-10 cm wysokości, z rozetą liści i kwiatami na szypułkach ok. 10 cm długości wyrastających bezpośrednio z krótkiego wznoszącego się kłącza. Szczególnie często są uprawiane, bardzo zróżnicowane kolorem kwiatów, odmiany mieszańcowe z pierwiosnkiem lekarskim (Primula veris) ujęte w ramach — w handlu najczęściej spotykamy je jako pędzone kwiaty doniczkowe oferowane zimą i na przedwiośniu.

Formy czyste gatunkowo, typowo mają kwiaty jasnożółte, słomkowe z żółtym centrum. W odmianach czystego gatunku mogą być odmiennie zabarwione lub uformowane kwiaty np. odmiana ‘Alba’ o białych kwiatach, odmiany o kwiatach różowych, czerwonych, podwójnych (z kielichem przekształconym w drugą koronę kwiatową) i inne. Kwitnie wczesną wiosną, w kwietniu lub maju.

Do ogrodów skalnych i na rabaty skalne w otoczeniu drzew i krzewów w miejscach półcienistych i wilgotnych.

Grupy użytkowe: o znaczeniu produkcyjnym · byliny ogrodowe · na rabatę bylinową · do uprawy w pojemnikach · do ogrodu skalnego · wysokość 5-10 cm · strefa mrozoodporności 6 · kwitnienie: 4-5

Primula ×bulleesiana · pierwiosnek piętrowy

pierwiosnek kandelabrowy
Primula beesiana × bulleyana · Primula candelabra hybr.
takson uprawiany
Uprawiane byliny ogrodowe. Mieszaniec dwóch gatunków himalajskich pierwiosnków o „piętrowych” kwiatostanach — pierwiosnek Beesa (Primula beesiana) (kwiaty purpurowoczerwone) i pierwiosnek wianuszkowaty (Primula bulleyana) (kwiaty pomarańczowożółte). Mieszańce te są nazywane „pierwiosnkiem kandelabrowym” (Primula candelabra hybr.).

space

Dla miejsc mokrych a nawet podmokłych, na glebach organicznych lub bogatych w humus, torfowych.

Grupa użytkowa: byliny ogrodowe

Primula beesiana · pierwiosnek Beesa

takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002
kolor kwiatów
Rośnie rosną na mokrych, torfiastych, górskich łąkach i zaroślach przy strumieniach, w wyższych partiach Himalajów (ok. 2.5 tyś. m n.p.m.). U nas uprawiane byliny ogrodowe; jeden z gatunków rodzicielski dla .

space

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · na rabatę bylinową · do ogrodu naturalistycznego · do oczka wodnego · strefa mrozoodporności 5

Primula bulleyana · pierwiosnek wianuszkowaty

pierwiosnek Bulleya
takson uprawiany
Rośnie rosną na mokrych, torfiastych, górskich łąkach i zaroślach przy strumieniach, w wyższych partiach Himalajów (ok. 3 tyś. m n.p.m.). U nas uprawiane byliny ogrodowe; jeden z gatunków rodzicielski dla .

space

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · na rabatę bylinową · do ogrodu naturalistycznego · strefa mrozoodporności 6

Primula florindae · pierwiosnek kwiecisty

takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002
kolor kwiatów
Wyjątkowo duży pierwiosnek. Liście w różyczce, długości 15-20 cm. Głąbik do ponad metra wysokości, na nim kwiaty w okółkach. Może wyrosnąć do trzech okółków jeden nad drugim, w każdym po 40-60 kwiatów. Kwiaty żółte lub w odcieniach w kierunku pomarańczowego i brązowego. Kwitnie późno - w czerwcu i lipcu. Kwiaty mają wyjatko silny zapach.

Naturalne stanowiska w Tybecie, gdzie rośnie w podmokłych miejscach nad potokami.

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · do oczka wodnego · na suche bukiety i kompozycje · wysokość 50-100 cm · strefa mrozoodporności 6 · kwitnienie: 6-7

Primula japonica · pierwiosnek japoński

takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002
Duża bylina. Liście w różyczce, do 30 cm długości. Głąbik do 60 cm wysokości z kilkoma (do pięciu) okółkami kwiatów, w każdym okółku po kilkanaście kwiatów. Kwiaty ok. 20 mm średnicy, purpurowoczerwone z żółtym środkiem. Kwitnie stosunkowo późno w maju oraz w czerwcu i lipcu.

Naturalne stanowiska na północnych wyspach w archipelagu wysp Japonii.

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · do oczka wodnego · wysokość 30-50 cm · strefa mrozoodporności 5 · kwitnienie: 5-7

Primula ×pubescens · pierwiosnek omszony

Primula auricula
takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002
kolor kwiatów
Grupa mieszańców pierwiosnka łyszczaka (Primula auricula) i pierwiosnka szorstkiego (Primula hirsuta) ma cechy pośrednie pomiędzy nimi. W szczególności po drugim z rodziców liście i kwiaty są w różnym stopniu omączone. Niegdyś niezwykle popularne uprawiane byliny ozdobne, uprawiane w ogromnej liczbie odmian różniących się barwą kwiatów i ich rozmiarem oraz stopniem omączenia liści. Liście zebrane w rozety, kwiaty w baldaszku na szczycie bezlistnego pędu, 10-20 cm wysokości.

Kwitnie wczesne, w kwietniu-maju; kwiaty pachnące. Odmiany o bardzo szerokim spektrum barw w różnych odcieniach: żółtego, czerwonego, fioletowego, także w ciemnych wiśniowych, brązowych, zwykle dwubarwne z oczkiem lub trójbarwne. Odmiany różnią się też rozmiarem kwiatów (niektóre do 4 cm średnicy) i stopniem omączenia liści.

Do uprawy na skalniakach, w alpinariach, na murki w szerokie szczeliny. Sprawdza się też w uprawie pojemnikowej, w dobrze zdrenowanym podłożu.

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · do uprawy w pojemnikach · do ogrodu skalnego · na murki skalne · na suche bukiety i kompozycje · wysokość 10-20 cm · strefa mrozoodporności 5 · kwitnienie: 4-5

Primula denticulata · pierwiosnek ząbkowany

pierwosnka ząbkowana
takson uprawiany
kolor kwiatów
Naturalne stanowiska znajdują się w górach zachodnich Chin, Himalajach i we wschodnim Afganistanie, gdzie rośnie na leśnych polanach i podmokłych górskich łąkach. U nas uprawiana w ogrodach bylina ozdobna. Cała roślina tworzy z czasem kępy z licznymi różyczkami ząbkowanych liści. Pędy kwiatostanowe do 10-20(30) cm wysokości.

Bardzo ozdobna w czasie wczesnego kwitnienia, koniec marca-kwiecień; pędy kwiatostanowe zaczynają wyrastać przed liśćmi. Kwiaty są zebrane na szczycie pędu w licznokwiatową kulistą główkę. Kwiaty w szerokim spektrum barw; kolor zależnie od odmiany biały, żółty, pomarańczowy, różowy, fioletowy lub niebieski, w różnych odcieniach.

Na wilgotne miejsca w ogrodach skalnych i alpinariach oraz na rabaty bylinowe. Nadaje się na kwiat cięty.

Grupy użytkowe: o znaczeniu produkcyjnym · byliny ogrodowe · na rabatę bylinową · bylina na kwiat cięty · wysokość 10-30 cm · strefa mrozoodporności 5 · kwitnienie: 3-4

Bylina, posiada rozłogi i tworzy darnie. Same rozetki są nieduże. Liście zaokrągłone, owalne, z długimi ogonkami, o nagiej powierzchni. Szypuła kwiatowa 5-10 cm wysokości z jednym kwiatem średnicy 20-25 mm. Kwiat ciemnofioletowy, w centrum żółty, płatki głęboko sercowato wycięte. Kwitnie wcześnie, w marcu i kwietniu, przez 3 do 5 tygodni (w naturze, u nas z uwagi na wyższe temperatury zapewne krócej).

Naturalne stanowiska na Kaukazie gdzie rośnie na wilgotnych, skalistach zboczach w górskich lasach.

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · do ogrodu skalnego · wysokość 5-10 cm · strefa mrozoodporności 4 · kwitnienie: 3-4

Primula ×pruhoniciana · pierwiosnek pruhonicki

Primula juliae × vulgaris · Primula ×juliana
takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002
Do tego taksonu zalicza się olbrzymią liczbę odmian mieszańcowych wywiedzionych od krzyżówki pierwiosnka gruzińskiego (Primula juliae) z pierwiosnkiem bezłodygowym (Primula vulgaris) i z innymi gatunkami pierwiosnków. Mają one cechy pośrednie pomiędzy gatunkami wyjściowymi - mogą być z pojedynczym kwiatem na szypule lub z wielokwiatowymi baldaszkami.

Są odmiany formujące darnie i rozłogi i takie o bardziej kępowym wzroście. Kolory kwiatów u odmian od białego do czerwonego, purpurowofioletowego i w odcieniach pośrednich, występują także kwiaty wielobarwne. Znane są odmiany pełnokwiatowe.

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · na rabatę bylinową · do ogrodu skalnego · strefa mrozoodporności 6 · kwitnienie: 3-4

Primula rosea · pierwiosnek różowy

takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002
Liście w różyczce, długości 5-10 cm. Kwiaty po 4-12 w baldachu na głąbiku wysokim na 10-15 cm, różowe z żółtym centrum. Pierwiosnek różowy kwitnie wczesną wiosną, w marcu i kwietniu, przed rozwojem liści.

Naturalne stanowiska w Himalajach, na wilgotnych łąkach.

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · na rabatę bylinową · do ogrodu skalnego · wysokość 10-15 cm · strefa mrozoodporności 6 · kwitnienie: 3-4

Primula cortusoides · pierwiosnek zarzyczkowaty

takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002
Cała roślina miękko, dość długo owłosiona. Liście klapowane, na długich ogonkach. Głąbiki znacznie dłuższe od liści, 15-30 cm wysokości. Kwiatostan zwarty, o krótkich szypułach kwiatowych. Kwiaty różowe, lejkowate. Podobny pierwiosnek skalny (Primula saxatilis) ma mniej zwarty kwiatostan, z dłuższymi szypułami kwiatowymi.

Naturalne stanowiska w górskich lasach Uralu i Ałtaju.

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · na rabatę bylinową · do ogrodu skalnego · wysokość 15-30 cm · strefa mrozoodporności 6 · kwitnienie: 4-5

Primula saxatilis · pierwiosnek skalny

takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002
Bylina podobna do pierwiosnka zarzyczkowatego (Primula cortusoides) od którego różni się dłuższymi szypułami kwiatowymi i przez to mniej zwartym kwiatostanem.

Gatunek ten ma naturalne stanowiska na Dalekim Wschodzie - w górach Mandżurii i wzdłuż Amuru. Rośnie w szczelinach skalnych wypełnionych próchnicą.

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · do ogrodu skalnego · kwitnienie: 4-5

Primula viali · pierwiosnek Viala

pierwiosnek chiński, pierwiosnek storczykowy
Primula vialii
takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002
kolor kwiatów
Naturalne stanowiska w zachodnich Chinach (Yunnan, Sichuan). Rośnie na wilgotnych górskich łąkach i w widnych zaroślach, w pobliżu wody, na wysokości do 2800 do 4000 m n.p.m. U na uprawiana ozdobna krótkotrwała bylina ogrodowa lub uprawiana jako kwiat dwuletni. Tworzy rozety wąskich, wzniesionych liści i pędy kwiatostanowe 30-60 cm wysokości.

Późno rozpoczyna wegetację i jest bardzo efektowny w czasie kwitnienia, czerwiec-lipiec, z racji osobliwych gęstych, wydłużonych kłosokształtnych kwiatostanów (wygląda jak kwiatostan storczyka, stąd jedna z nazw potocznych lub miniaturowa trytoma (Kniphofia)). Kwiatostan ma ciekawą kolorystykę; górna, nierozwinięta część jest intensywnie karminowa, dolna, z rozkwitłymi kwiatami cielistoróżowa.

Na rabaty bylinowe i do ogrodów skalnych w miejscach wilgotnych i częściowo ocienionych.

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · na rabatę bylinową · do ogrodu skalnego · wysokość 20-60 cm · strefa mrozoodporności 5 · kwitnienie: 6-7

Primula hirsuta · pierwiosnek szorstki

takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002

Grupa użytkowa: byliny ogrodowe · kwitnienie: 4

Primula ×venusta

Primula auricula × carniolica
takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002
Naturalny mieszaniec dwóch górskich gatunków: pierwiosnek łyszczak (Primula auricula) i Primula carniolica; wyglądem bardziej zbliżony do Primula carniolica. Rzadko uprawiana bylina ozdobna w ogrodach skalnych.

Grupa użytkowa: byliny ogrodowe

Primula secundiflora

takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002
Rośnie w strefie alpejskiej gór Chin. U nas rzadko uprawiana bylina ozdobna na skalniakach.

Grupa użytkowa: byliny ogrodowe · do ogrodu skalnego

Primula scandinavica

takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002
Rośnie w strefie alpejskiej i subalpejskiej gór Półwyspu Skandynawskiego, na wapieniu. U nas rzadko uprawiana bylina ozdobna na skalniaki.

Grupa użytkowa: byliny ogrodowe · do ogrodu skalnego

Primula sieboldii · pierwiosnek Siebolda

takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · strefa mrozoodporności 5 · kwitnienie: 5

Primula pulverulenta · pierwosnek przyprószony

takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002
Rośnie na mokrych wysokogórskich murawach w Chinach. U nas uprawiana bylina ozdobna z grupy „pierwiosnków piętrowych”.

Primula helodoxa

takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002

Primula capitata · pierwiosnek główkowaty

takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002

Grupa użytkowa: byliny ogrodowe

popularniejsze grupy odmian na rabaty bylinowe

pierwiosnek (Primula) (krajowe)
Potoczna nazwa prymulka lub prymula odnosi się do pierwiosnka bezłodygowego (Primula vulgaris) i jej odmian mieszańcowych: . Jest to spolszczona łacińska nazwa i oznacza kwitnące najwcześniej, jako pierwsze na wiosnę.

duże pierwiosnki na stanowiska przy wodzie, pierwiosnki kandelabrowe (piętrowe)

Szczególnie późno, w czerwcu i lipcu kwitną niektóre dalekowschodnie gatunki — są to rośliny duże, preferujące wilgotne, nadwodne stanowiska np. pierwiosnek kwiecisty (Primula florindae), pierwiosnek japoński (Primula japonica), pierwosnek przyprószony (Primula pulverulenta), pierwiosnek Beesa (Primula beesiana), pierwiosnek Viala (Primula viali).
Niektóre kwitną bardzo wcześnie: w marcu lub kwietniu zakwitają pierwiosnek ząbkowany (Primula denticulata) i pierwiosnek różowy (Primula rosea).
Poza pierwszema trzema gatunkami, to grupa tzw. pierwiosnków piętrowych — kwiaty są zebrane w kilku okółkach (piętrach). W ogrodach spotykamy także odmiany mieszańcowe tzw. pierwiosnki kandelabrowe np. .

na skalniaki i inne gatunki amatorskie

Chociaż w Polsce występuje tylko kilka rodzimych gatunków pierwiosnków, to w skali świata jest to rodzaj obfitujący w gatunki. Jest ich ponad 400, przeważnie rosną w górach półkuli północnej; na samym Kaukazie występuje 25 gatunków. Przynajmniej kilkadziesiąt gatunków pierwiosnków potencjalnie nadaje się do uprawy w warunkach naszego klimatu i rzeczywiście w ofercie spotyka się ich całkiem sporo, bo około dwudziestu gatunków botanicznych pierwiosnków i wiele odmian uprawnych.

właściwości i zastosowanie

Pierwiosnki to byliny ogrodowe. Ich liście są zebrane w przyziemną różyczkę liściową (rozetę). Kwiaty pojawiają się u większość gatunków w drugiej połowie kwietnia i w maju w baldachu na bezlistnym pędzie kwiatostanowym (głąbiku) lub rzadziej pojedynczo na szypule wyrastającej z kłącza lub w formie kłosa lub w kilku okółkach na głąbiku.

space

W zależności od wymagań konkretnych gatunków uprawiamy je w alpinariach (kolekcjonerskie gatunki wysokogórskie), na skalniakach, na rabatach.

wymagania i uprawa

Niemal wszystkie wymagają gleby trwale wilgotnej (choć nie podmokłej) i korzystne są dla nich stanowiska chłodne o wysokiej wilgotności powietrza. Stąd dobre stanowiska są w miejscach bardziej wilgotnych nad oczkami wodnymi lub większymi zbiornikami wodnymi.

space

Pierwiosnki rozmnaża się przez wysiew nasion lub wegetatywnie.

space

Pierwiosnki można rozmnażać wegetatywnie, przez podział rozrośniętych egzemplarzy lub przez sadzonki korzeniowe. Rośliny pierwiosnka dzieli się po przekwitnięciu, latem, oddziala się boczne rozłogi wraz z przynależnymi im rozetami liści. Sadzonki korzeniowe przygotowujemy zimą, z odrywanych (nie ciętych) korzeni, wtedy pewniej wytworzą pąki pędowe.

Primula ×polyantha · pierwiosnek ogrodowy

pierwiosnki mieszańcowe z grupy Polyanthus
Primula vulgaris (acaulis) × Primula veris
takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002
kolor kwiatów
W obrębie tego taksonu mieszczą się naturalne mieszańce pierwiosnka bezłodygowego (Primula vulgaris) i pierwiosnka lekarskiego (Primula veris) oraz liczna grupa często uprawianych odmian mieszańcowych (grupa Polyanthus) dla których te gatunki są głównymi rodzicami. Rośliny są zbliżone cechami do pierwiosnka bezłodygowego (Primula vulgaris) ale mają pędy kwiatostanowe z wielokwiatowym baldaszkiem; ich liście nie są omączone lecz owłosione. Rośliny stosunkowo niskie 15-30 cm wysokości. Kwiaty w pełnej gamie kolorów, zwykle dwubarwne (z białym lub żółtym oczkiem), w zależności od odmiany w różnych odcieniach żółci, czerwieni, różu lub fioletu, także bardzo ciemnych, niektóre odmiany o kwiatach półpełnych.

Są to krótkotrwałe byliny ale najczęściej są uprawiane jako jednoroczne, bardzo wczesne kwiaty doniczkowe, kwitnące rośliny rzucane są na rynek pod koniec zimy lub na przedwiośniu tzw. „sklepowe pierwiosnki”. Jest też możliwa normalna uprawa w gruncie lub w na tarasie w pojemnikach. W takiej uprawie kwitną w okresie od kwietnia do czerwca.

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · kwiaty jednoroczne wysiewane do gruntu · wysokość 15-30 cm · strefa mrozoodporności 5 · kwitnienie: 4-5

Primula vulgaris · pierwiosnek bezłodygowy

pierwiosnka bezłodygowa, (potocznie: pierwiosnek ogrodowy)
Primula acaulis
takson wymarły na terenie Polski
ochrona ścisła, z wyłączeniami (1.289)
Czerwona Księga — EW–wymarły w warunkach naturalnych
Czerwona Lista — E–wymierający - krytycznie zagrożony
kolor kwiatów
wystepowanie
o mapie występowania
Bylina. Liście w rozecie, do 20 cm długości i 4 cm szerokości, pomarszczone. Kwiaty pojedynczo, na szypułach wyrastających z kłącza. Szypuły dłuższe niż średnica kwiatów, do 10 cm długości. Korona kwiatowa duża (20-25 mm średnich), bladożółta z pięcioma pomarańczowymi plamami w gardzieli. Kwitnie w kwietniu i maju.

Naturalne stanowiska w Polsce niegdyś koło Lublina i w Karpatach, obecnie wymarły na naturalnych stanowiskach w Polsce; częsty na zachodzie i południu Europy; poza tym rozpowszechniony w całej Euroazji i w zachodniej części Ameryki Północnej.

Rośliny niskie, 5-10 cm wysokości, z rozetą liści i kwiatami na szypułkach ok. 10 cm długości wyrastających bezpośrednio z krótkiego wznoszącego się kłącza. Szczególnie często są uprawiane, bardzo zróżnicowane kolorem kwiatów, odmiany mieszańcowe z pierwiosnkiem lekarskim (Primula veris) ujęte w ramach — w handlu najczęściej spotykamy je jako pędzone kwiaty doniczkowe oferowane zimą i na przedwiośniu.

Formy czyste gatunkowo, typowo mają kwiaty jasnożółte, słomkowe z żółtym centrum. W odmianach czystego gatunku mogą być odmiennie zabarwione lub uformowane kwiaty np. odmiana ‘Alba’ o białych kwiatach, odmiany o kwiatach różowych, czerwonych, podwójnych (z kielichem przekształconym w drugą koronę kwiatową) i inne. Kwitnie wczesną wiosną, w kwietniu lub maju.

Do ogrodów skalnych i na rabaty skalne w otoczeniu drzew i krzewów w miejscach półcienistych i wilgotnych.

Grupy użytkowe: o znaczeniu produkcyjnym · byliny ogrodowe · na rabatę bylinową · do uprawy w pojemnikach · do ogrodu skalnego · wysokość 5-10 cm · strefa mrozoodporności 6 · kwitnienie: 4-5

Primula ×bulleesiana · pierwiosnek piętrowy

pierwiosnek kandelabrowy
Primula beesiana × bulleyana · Primula candelabra hybr.
takson uprawiany
Uprawiane byliny ogrodowe. Mieszaniec dwóch gatunków himalajskich pierwiosnków o „piętrowych” kwiatostanach — pierwiosnek Beesa (Primula beesiana) (kwiaty purpurowoczerwone) i pierwiosnek wianuszkowaty (Primula bulleyana) (kwiaty pomarańczowożółte). Mieszańce te są nazywane „pierwiosnkiem kandelabrowym” (Primula candelabra hybr.).

space

Dla miejsc mokrych a nawet podmokłych, na glebach organicznych lub bogatych w humus, torfowych.

Grupa użytkowa: byliny ogrodowe

Primula beesiana · pierwiosnek Beesa

takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002
kolor kwiatów
Rośnie rosną na mokrych, torfiastych, górskich łąkach i zaroślach przy strumieniach, w wyższych partiach Himalajów (ok. 2.5 tyś. m n.p.m.). U nas uprawiane byliny ogrodowe; jeden z gatunków rodzicielski dla .

space

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · na rabatę bylinową · do ogrodu naturalistycznego · do oczka wodnego · strefa mrozoodporności 5

Primula bulleyana · pierwiosnek wianuszkowaty

pierwiosnek Bulleya
takson uprawiany
Rośnie rosną na mokrych, torfiastych, górskich łąkach i zaroślach przy strumieniach, w wyższych partiach Himalajów (ok. 3 tyś. m n.p.m.). U nas uprawiane byliny ogrodowe; jeden z gatunków rodzicielski dla .

space

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · na rabatę bylinową · do ogrodu naturalistycznego · strefa mrozoodporności 6

Primula florindae · pierwiosnek kwiecisty

takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002
kolor kwiatów
Wyjątkowo duży pierwiosnek. Liście w różyczce, długości 15-20 cm. Głąbik do ponad metra wysokości, na nim kwiaty w okółkach. Może wyrosnąć do trzech okółków jeden nad drugim, w każdym po 40-60 kwiatów. Kwiaty żółte lub w odcieniach w kierunku pomarańczowego i brązowego. Kwitnie późno - w czerwcu i lipcu. Kwiaty mają wyjatko silny zapach.

Naturalne stanowiska w Tybecie, gdzie rośnie w podmokłych miejscach nad potokami.

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · do oczka wodnego · na suche bukiety i kompozycje · wysokość 50-100 cm · strefa mrozoodporności 6 · kwitnienie: 6-7

Primula japonica · pierwiosnek japoński

takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002
Duża bylina. Liście w różyczce, do 30 cm długości. Głąbik do 60 cm wysokości z kilkoma (do pięciu) okółkami kwiatów, w każdym okółku po kilkanaście kwiatów. Kwiaty ok. 20 mm średnicy, purpurowoczerwone z żółtym środkiem. Kwitnie stosunkowo późno w maju oraz w czerwcu i lipcu.

Naturalne stanowiska na północnych wyspach w archipelagu wysp Japonii.

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · do oczka wodnego · wysokość 30-50 cm · strefa mrozoodporności 5 · kwitnienie: 5-7

Primula ×pubescens · pierwiosnek omszony

Primula auricula
takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002
kolor kwiatów
Grupa mieszańców pierwiosnka łyszczaka (Primula auricula) i pierwiosnka szorstkiego (Primula hirsuta) ma cechy pośrednie pomiędzy nimi. W szczególności po drugim z rodziców liście i kwiaty są w różnym stopniu omączone. Niegdyś niezwykle popularne uprawiane byliny ozdobne, uprawiane w ogromnej liczbie odmian różniących się barwą kwiatów i ich rozmiarem oraz stopniem omączenia liści. Liście zebrane w rozety, kwiaty w baldaszku na szczycie bezlistnego pędu, 10-20 cm wysokości.

Kwitnie wczesne, w kwietniu-maju; kwiaty pachnące. Odmiany o bardzo szerokim spektrum barw w różnych odcieniach: żółtego, czerwonego, fioletowego, także w ciemnych wiśniowych, brązowych, zwykle dwubarwne z oczkiem lub trójbarwne. Odmiany różnią się też rozmiarem kwiatów (niektóre do 4 cm średnicy) i stopniem omączenia liści.

Do uprawy na skalniakach, w alpinariach, na murki w szerokie szczeliny. Sprawdza się też w uprawie pojemnikowej, w dobrze zdrenowanym podłożu.

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · do uprawy w pojemnikach · do ogrodu skalnego · na murki skalne · na suche bukiety i kompozycje · wysokość 10-20 cm · strefa mrozoodporności 5 · kwitnienie: 4-5

Primula denticulata · pierwiosnek ząbkowany

pierwosnka ząbkowana
takson uprawiany
kolor kwiatów
Naturalne stanowiska znajdują się w górach zachodnich Chin, Himalajach i we wschodnim Afganistanie, gdzie rośnie na leśnych polanach i podmokłych górskich łąkach. U nas uprawiana w ogrodach bylina ozdobna. Cała roślina tworzy z czasem kępy z licznymi różyczkami ząbkowanych liści. Pędy kwiatostanowe do 10-20(30) cm wysokości.

Bardzo ozdobna w czasie wczesnego kwitnienia, koniec marca-kwiecień; pędy kwiatostanowe zaczynają wyrastać przed liśćmi. Kwiaty są zebrane na szczycie pędu w licznokwiatową kulistą główkę. Kwiaty w szerokim spektrum barw; kolor zależnie od odmiany biały, żółty, pomarańczowy, różowy, fioletowy lub niebieski, w różnych odcieniach.

Na wilgotne miejsca w ogrodach skalnych i alpinariach oraz na rabaty bylinowe. Nadaje się na kwiat cięty.

Grupy użytkowe: o znaczeniu produkcyjnym · byliny ogrodowe · na rabatę bylinową · bylina na kwiat cięty · wysokość 10-30 cm · strefa mrozoodporności 5 · kwitnienie: 3-4

Bylina, posiada rozłogi i tworzy darnie. Same rozetki są nieduże. Liście zaokrągłone, owalne, z długimi ogonkami, o nagiej powierzchni. Szypuła kwiatowa 5-10 cm wysokości z jednym kwiatem średnicy 20-25 mm. Kwiat ciemnofioletowy, w centrum żółty, płatki głęboko sercowato wycięte. Kwitnie wcześnie, w marcu i kwietniu, przez 3 do 5 tygodni (w naturze, u nas z uwagi na wyższe temperatury zapewne krócej).

Naturalne stanowiska na Kaukazie gdzie rośnie na wilgotnych, skalistach zboczach w górskich lasach.

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · do ogrodu skalnego · wysokość 5-10 cm · strefa mrozoodporności 4 · kwitnienie: 3-4

Primula ×pruhoniciana · pierwiosnek pruhonicki

Primula juliae × vulgaris · Primula ×juliana
takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002
Do tego taksonu zalicza się olbrzymią liczbę odmian mieszańcowych wywiedzionych od krzyżówki pierwiosnka gruzińskiego (Primula juliae) z pierwiosnkiem bezłodygowym (Primula vulgaris) i z innymi gatunkami pierwiosnków. Mają one cechy pośrednie pomiędzy gatunkami wyjściowymi - mogą być z pojedynczym kwiatem na szypule lub z wielokwiatowymi baldaszkami.

Są odmiany formujące darnie i rozłogi i takie o bardziej kępowym wzroście. Kolory kwiatów u odmian od białego do czerwonego, purpurowofioletowego i w odcieniach pośrednich, występują także kwiaty wielobarwne. Znane są odmiany pełnokwiatowe.

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · na rabatę bylinową · do ogrodu skalnego · strefa mrozoodporności 6 · kwitnienie: 3-4

Primula rosea · pierwiosnek różowy

takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002
Liście w różyczce, długości 5-10 cm. Kwiaty po 4-12 w baldachu na głąbiku wysokim na 10-15 cm, różowe z żółtym centrum. Pierwiosnek różowy kwitnie wczesną wiosną, w marcu i kwietniu, przed rozwojem liści.

Naturalne stanowiska w Himalajach, na wilgotnych łąkach.

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · na rabatę bylinową · do ogrodu skalnego · wysokość 10-15 cm · strefa mrozoodporności 6 · kwitnienie: 3-4

Primula cortusoides · pierwiosnek zarzyczkowaty

takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002
Cała roślina miękko, dość długo owłosiona. Liście klapowane, na długich ogonkach. Głąbiki znacznie dłuższe od liści, 15-30 cm wysokości. Kwiatostan zwarty, o krótkich szypułach kwiatowych. Kwiaty różowe, lejkowate. Podobny pierwiosnek skalny (Primula saxatilis) ma mniej zwarty kwiatostan, z dłuższymi szypułami kwiatowymi.

Naturalne stanowiska w górskich lasach Uralu i Ałtaju.

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · na rabatę bylinową · do ogrodu skalnego · wysokość 15-30 cm · strefa mrozoodporności 6 · kwitnienie: 4-5

Primula saxatilis · pierwiosnek skalny

takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002
Bylina podobna do pierwiosnka zarzyczkowatego (Primula cortusoides) od którego różni się dłuższymi szypułami kwiatowymi i przez to mniej zwartym kwiatostanem.

Gatunek ten ma naturalne stanowiska na Dalekim Wschodzie - w górach Mandżurii i wzdłuż Amuru. Rośnie w szczelinach skalnych wypełnionych próchnicą.

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · do ogrodu skalnego · kwitnienie: 4-5

Primula viali · pierwiosnek Viala

pierwiosnek chiński, pierwiosnek storczykowy
Primula vialii
takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002
kolor kwiatów
Naturalne stanowiska w zachodnich Chinach (Yunnan, Sichuan). Rośnie na wilgotnych górskich łąkach i w widnych zaroślach, w pobliżu wody, na wysokości do 2800 do 4000 m n.p.m. U na uprawiana ozdobna krótkotrwała bylina ogrodowa lub uprawiana jako kwiat dwuletni. Tworzy rozety wąskich, wzniesionych liści i pędy kwiatostanowe 30-60 cm wysokości.

Późno rozpoczyna wegetację i jest bardzo efektowny w czasie kwitnienia, czerwiec-lipiec, z racji osobliwych gęstych, wydłużonych kłosokształtnych kwiatostanów (wygląda jak kwiatostan storczyka, stąd jedna z nazw potocznych lub miniaturowa trytoma (Kniphofia)). Kwiatostan ma ciekawą kolorystykę; górna, nierozwinięta część jest intensywnie karminowa, dolna, z rozkwitłymi kwiatami cielistoróżowa.

Na rabaty bylinowe i do ogrodów skalnych w miejscach wilgotnych i częściowo ocienionych.

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · na rabatę bylinową · do ogrodu skalnego · wysokość 20-60 cm · strefa mrozoodporności 5 · kwitnienie: 6-7

Primula hirsuta · pierwiosnek szorstki

takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002

Grupa użytkowa: byliny ogrodowe · kwitnienie: 4

Primula ×venusta

Primula auricula × carniolica
takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002
Naturalny mieszaniec dwóch górskich gatunków: pierwiosnek łyszczak (Primula auricula) i Primula carniolica; wyglądem bardziej zbliżony do Primula carniolica. Rzadko uprawiana bylina ozdobna w ogrodach skalnych.

Grupa użytkowa: byliny ogrodowe

Primula secundiflora

takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002
Rośnie w strefie alpejskiej gór Chin. U nas rzadko uprawiana bylina ozdobna na skalniakach.

Grupa użytkowa: byliny ogrodowe · do ogrodu skalnego

Primula scandinavica

takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002
Rośnie w strefie alpejskiej i subalpejskiej gór Półwyspu Skandynawskiego, na wapieniu. U nas rzadko uprawiana bylina ozdobna na skalniaki.

Grupa użytkowa: byliny ogrodowe · do ogrodu skalnego

Primula sieboldii · pierwiosnek Siebolda

takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · strefa mrozoodporności 5 · kwitnienie: 5

Primula pulverulenta · pierwosnek przyprószony

takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002
Rośnie na mokrych wysokogórskich murawach w Chinach. U nas uprawiana bylina ozdobna z grupy „pierwiosnków piętrowych”.

Primula helodoxa

takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002

Primula capitata · pierwiosnek główkowaty

takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002

Grupa użytkowa: byliny ogrodowe

a

literatura · references
· Mirek Z. et al., 2002 — Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin kwiatowych i paprotników Polski. [24]
· Rozporządzenie Ministra Środowiska, 2012 — z dnia 5 stycznia 2012 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin [50.12]
· Zarzycki K., Mirek Z., 2006 — Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. [55]
· Kaźmierczakowa R., Zarzycki K. et all, 2001 — Polska czerwona księga roślin. Paprotniki i rośliny kwiatowe. [169]
· Zając, A., Zając, M. (Eds.), 2001 — Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce. - Distribution Atlas of Vascular Plants in Poland. [25]
obecnie nie jesteś zalogowany(a) — oglądasz okrojoną, przeglądową wersję atlasu — zaloguj się (pola w prawym górnym rogu każdej strony)
lub załóż konto dostępu o ile go jeszcze nie posiadasz

Copyright © 2002-2014 by Marek Snowarski – formularz kontaktowy/contact form
przeglądowa (zwykła) wersja atlasu 14.07.28 · ta strona była ostatnio zmieniana/last modified 08.03.2013 · powstała/was created 18.03.2009

Zalinkuj tę stronę kodem (przykładowy tekst linku dostosuj do swoich potrzeb):
<a href="http://www.atlas-roslin.pl/gatunki/Pierwiosnki_ogrodowe_prymulki.htm">Primula-uprawiane (pierwiosnki uprawiane ozdobne) - Flora Ogród Zbiorowiska - Atlas roślin Polski atlas-roslin.pl</a>