siedlisko przyrodnicze
Siedlisko przyrodnicze jest zdefiniowane w "Ustawie o ochronie przyrody" (za Unijną Dyrektywą Siedliskową) jako "obszar lądowy lub wodny, naturalny, półnaturalny lub antropogeniczny, wyodrębnione w oparciu o cechy geograficzne, abiotyczne i biotyczne”.
Uwaga! Termin siedlisko przyrodnicze (natural habitat), stosowany w administracji, jest różny od pojęcia siedlisko stosowanego w biologii - ekologii i odpowiada biogeocenozie tj. "ekosystemowi o określonych granicach geograficznych" czyli potocznie "określonemu miejscu ze wszystkim żywym i nieżywym co w nim jest, i wszelkimi powiązaniami tych elementów".
Czym w istocie jest siedlisko przyrodnicze, jakie są granice definiujące konkretne siedlisko przyrodnicze? Odpowiedzi na te pytanie są trudniejsza niż w przypadku określenia, czym jest dany gatunek o znaczeniu wspólnotowym. Gatunki są stosunkowo jasno i ściśle zdefiniowane. Na siedlisko przyrodnicze, zgodnie z definicją, składa się część abiotyczna (nieożywiona - gleba, woda, klimat) i część biologiczna - żyjące w danym środowisku organizmy.
Dla identyfikacji i opisu siedliska przyrodniczego wykorzystuje się obok jego cech fizycznych i usytuowania przestrzennego - także związane z nim zbiorowiska roślinne. Motywowane jest to względami praktycznymi. Stosunkowo łatwo jest określić rodzaj zbiorowiska roślinnego. Należy jednak mieć na względzie, że z reguły nie ma jednoznacznej relacji: dane siedlisko przyrodnicze - konkretne zbiorowiska roślinne. W ramach jednego siedliska przyrodniczego mogą bytować różne zbiorowiska roślinne i dane zbiorowisko roślinne może występować w różnych siedliskach przyrodniczych.
siedlisko przyrodnicze o znaczeniu wspólnotowym
Wyróżnioną grupę siedlisk przyrodniczych stanowią siedliska przyrodnicze będące przedmiotem zainteresowania Wspólnoty (w skrócie siedliska o znaczeniu wspólnotowym). Spełniają one kryterium położenia na terenie Unii i jednocześnie:
· są zagrożone zanikiem w swoim naturalnym zasięgu lub
· mają niewielki obszar występowania w wyniku regresji lub uwarunkowań naturalnych
· są doskonałymi przykładami ("ikonami") cech typowych dla regionów biogeograficznych, na obszarze których leżą kraje Wspólnoty Europejskiej (alpejski, atlantycki, kontynentalny, makaronezyjski i Śródziemnomorski) - pod względem tej kategorii Polska niemal w całości leży w obszarze kontynentalnym z nieznacznym udziałem części alpejskiej w najwyższych położeniach Karpat i Sudetów.
Na analogicznych zasadach Dyrektywa Siedliskowa definiuje gatunki o znaczeniu wspólnotowym.
Szczegółowo poszczególne siedliska przyrodnicze i gatunki o znaczeniu wspólnotowym z terenu Polski są zdefiniowane i dyskutowane w . Jest to dostosowany do polskich realiów odpowiednik "Podręcznika interpretacji siedlisk Unii Europejskiej, wersja Eur25 (Interpretation Manual of European habitats, Eur 25, European Commission, DG Environment Nature and Biodiversity, 2003)).
Poszczególnym siedliskom przyrodniczym wymienionym w Dyrektywie Siedliskowej przyporządkowane są czteroznakowe kody typu siedliska. W razie definiowania podtypów siedliska przyrodniczego do kodu dodaje się kropkę lub dywiz i liczbę.
Ponadto przy definicji danego typu siedliska przywołuje się numeryczne kody w systemie klasyfikacji Physis - odpowiadają ona syntaksonom różnej rangi - od klasy zespołów do zespołu roślinnego. Jednemu typowi siedliska przyrodniczego może odpowiadać kilka kodów w systemie Physis. Możliwa jest też sytuacja odwrotna, gdy dany kod Physis przywoływany jest w opisie różnych siedlisk przyrodniczych.
siedlisko przyrodnicze o znaczeniu priorytetowym
Podzbiór siedlisk o znaczeniu wspólnotowym stanowią siedliska przyrodnicze o znaczeniu priorytetowym, w skrócie priorytetowe siedliska przyrodnicze. W stosunku do "normalnych" Siedlisk o Znaczeniu Wspólnotowym cechuje je to, że ich zasięg w całości lub w większej części leży na terenie Unii i stąd ich los (niemal) całkowicie zależy od ochrony przez Wspólnotę Europejską.
Na analogicznych zasadach Dyrektywa Siedliskowa definiuje priorytetowe gatunki o znaczeniu wspólnotowym.
dyrektywa siedliskowa (Natura 2000)
Podstawowym aktem prawnym Unii Europejskiej regulującym ochronę przyrodę, w szczególności ochronę roślin, jest tzw. Dyrektywa Siedliskowa (Habitat Directive). Ma ona sygnaturę 92/43/EEC (Council Directive 92/43/EEC of 21 May on the conservation of natural habitats and of wild flora and fauna). Jak nazwa wskazuje została uchwalona 21 maja 1992. Zmieniana była Dyrektywą 97/62/EEC z 27 października 1997.
W związku z przystąpieniem nowych państw, w tym Polski, do Unii Europejskiej zaczął też obowiązywać zmodyfikowane (rozszerzone) załączniki do Dyrektywy Siedliskowej (sygnatura MD 90/15/02 REV 15) z aktualnymi listami siedlisk i gatunków o znaczeniu wspólnotowym.
Wymagania Dyrektywy Siedliskowej są wdrażana w Polsce za pomocą "Ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody" zwanej dalej Ustawą. Tam są zdefiniowane takie pojęcia z Dyrektywy Siedliskowej jak "gatunek będący przedmiotem zainteresowania Wspólnoty", "gatunek o znaczeniu priorytetowym", "siedlisko przyrodnicze", "siedlisko przyrodnicze będące przedmiotem zainteresowania Wspólnoty", "siedlisko przyrodnicze o znaczeniu priorytetowym" i inne.
Celem Dyrektywy Siedliskowej jest głównie ochrona różnorodności biologicznej na obszarze państw członkowskich Unii Europejskiej.
Ochrona bioróżnorodności jest realizowana przez:
1) ochronę siedlisk przyrodniczych (ang. natural habitats) zagrożonych lub/i reprezentatywnych dla poszczególnych regionów biogeograficznych UE (ang. natural habitat types of Community interest),
2) zachowanie roślin i zwierząt rzadkich i zagrożonych na terenie Wspólnoty, realizowana poprzez ochronę gatunkową i/lub ochronę ich siedlisk (siedlisk gatunku - ang. species habitat).
Ich ochrona odbywa się m.in. poprzez wyznaczenie tzw. terenów sieci Natura 2000. W odniesieniu do roślin wyznaczane są tzw. Specjalne Obszary Ochrony Siedlisk (Special Protection Areas – SPA).
Akt prawny — „Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 13 kwietnia 2010 r. w sprawie siedlisk przyrodniczych oraz gatunków będących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty, a także kryteriów wyboru obszarów kwalifikujących się do uznania lub wyznaczenia jako obszary Natura 2000” [54]
oraz
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 sierpnia 2012 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie siedlisk przyrodniczych oraz gatunków będących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty, a także kryteriów wyboru obszarów kwalifikujących się do uznania lub wyznaczenia jako obszary Natura 2000(Dz. U. z dnia 20 września 2012 r. poz. 1041) [178]
Aktualizowane przez: "Obwieszczenie Ministra Środowiska z dnia 30 października 2014 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie siedlisk przyrodniczych oraz gatunków będących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty, a także kryteriów wyboru obszarów kwalifikujących się do uznania lub wyznaczenia jako obszary Natura 2000 (Dz.U.2014.1713)." [407]
W załączniku 3 znajduje się lista gatunków roślin będących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty tzw. gatunków o znaczeniu wspólnotowym a w załączniku 1 lista siedliskach przyrodniczych o znaczeniu wspólnotowym (ang. natural habitat types of Community interest).