| Opis | W naszej florze rodzina jaskrowatych jest reprezentowana przez przez rośliny zielne i jeden rodzaj pnączy – powojnik (Clematis). Liście zwykle ustawione skrętolegle. Blaszka liściowa zwykle podzielona lub głęboko wcinana, rzadziej blaszki liściowe całe lub ulistnienie naprzeciwległe lub okółkowe. Rodzina jaskrowatych charakteryzuje się stosunkowo prymitywną budową kwiatów, np. o wydłużonym dnie kwiatowym, z dużą liczbą listków okwiatu, licznymi pręcikami i słupkami. Listki okwiatu zwykle w jednym lub dwóch okółkach, najczęściej niezróżnicowane na kielich i koronę (np. w rodzaju sasanka (Pulsatilla)), rzadziej zróżnicowane (np. w rodzaju jaskier (Ranunculus)). Kwiaty zwykle o symetrii promienistej, u części rodzajów o symetrii grzbiecistej. Większość gatunków ma kwiaty owadopylne przystosowane do zapylania przez owady, w szczególności posiada wabiące je nektarem miodniki powstałe np. z przekształconych pręcików lub symetrię grzbiecistą (np. w rodzaju tojad (Aconitum)). Rzadziej spotyka się kwiaty przystosowane do wiatropylności np. w rodzaju rutewka (Thalictrum). Listki okwiatu zwykle w jednym lub dwóch okółkach, najczęściej niezróżnicowane na kielich i koronę (np. w rodzaju sasanka (Pulsatilla)), rzadziej zróżnicowane (np. w rodzaju jaskier (Ranunculus)), płatki zawsze wolne (niezrośnięte). Słupki górne, często wolne. Owocolistki zawsze całkowicie zamknięte. Znamieniem słupka jest szczytowa partia szyjki słupka. Pręciki liczne zawsze zróżnicowane na nitkę pręcika i pylnik. Zwykle liczne w kwiecie i często umieszczone skrętolegle. Owocem jest zwykle mieszek, rzadziej jagoda lub niełupka zbliżona do orzeszka. |
| Występowanie | Jaskrowate są istotnym składnikiem flory Polski, liczą w niej ponad 70 gatunków. Liczne gatunki rodzime, jak i te obcego pochodzenia, są uprawiane jako popularne rośliny ozdobne. W skali świata jaskrowate (Ranunculaceae) liczą około dwa tysiące gatunków zamieszkujących głównie Półkulę Północą, umiarkowane i chłode strefy klimatyczne, często tereny górskie. |
| UwagiRemarks | Większość jaskrowatych jest słabiej lub silniej trująca, zawierają np. trującą ranunkulinę. Zawarte w nich substancje czynne są używane w ziołolecznictwie. |
| 1) kwiaty grzbieciste; kielich barwny, zwykle niebieski, pięciolistkowy; płatki zredukowane lub przekształcone w miodniki; owocem jest mieszek | ||
 czy możesz wyobrazić sobie jak wygląda ta strona z fotografią w tym miejscu in Full Version you will see iconic photo of this taxon | Aconitum (tojad) »32 taksony podrzędne uzgodnione z czeklistą 2002 [24] ochrona ścisła, z wyłączeniami (1.263), podlegają wszystkie gatunki w tym rodzaju [50]
| |
czy możesz wyobrazić sobie jak wygląda ta strona z fotografią w tym miejscu in Full Version you will see iconic photo of this taxon | Consolida (ostróżeczka) »3 taksony podrzędne uzgodnione z czeklistą 2002 [24] | |
czy możesz wyobrazić sobie jak wygląda ta strona z fotografią w tym miejscu in Full Version you will see iconic photo of this taxon | Delphinium (ostróżka) »4 | |
| 2) kwiaty o symetrii promienistej | ||
czy możesz wyobrazić sobie jak wygląda ta strona z fotografią w tym miejscu in Full Version you will see iconic photo of this taxon | Aquilegia (orlik) »7 kwiaty z okazałymi ostrogami taksony podrzędne uzgodnione z czeklistą 2002 [24] | |
| 2.2) kwiaty bez ostróg lub z niepozornymi ostrogami | ||
czy możesz wyobrazić sobie jak wygląda ta strona z fotografią w tym miejscu in Full Version you will see iconic photo of this taxon | Myosurus minimus (mysiurek drobny)  łodyga kwiatowa z jednym kwiatem, jedynie w nasadzie ulistnionatakson rodzimy lub trwale zadomowiony [24] Czerwona Lista — V - narażony na wymarcie [55] dość częsty podmokłe pola, namuliska | |
| 2.2.2) łodyga kwiatowa także w górze ulistniona | ||
| 2.2.2.1) tuż pod kwiatem lub nieco niżej pozorny trójlisktowy okółek; pozostałe liście tylko odziomkowe; kwitną wiosną | ||
czy możesz wyobrazić sobie jak wygląda ta strona z fotografią w tym miejscu in Full Version you will see iconic photo of this taxon | Hepatica nobilis (przylaszczka pospolita [trojanek])  takson rodzimy lub trwale zadomowiony [24] ochrona ścisła, z wyłączeniami (1.256) [50] Charakterystyczne, niebieskie kwiaty pojawiają się wczesną wiosną od marca do kwietnia, pojedynczo na pędzie kwiatostanowym z trzema liściami umieszczonymi tuż pod kwiatem. Liście te imitują działki kielicha. Liście odziomkowe także charakterystyczne, trójklapowe, klapy całobrzegie, jajowate. Dość częsta na niżu, w górach brak. Występuje w cienistych i wilgotnych lasach liściastych i zaroślach na glebach wapiennych i gliniastych. Uprawiana w ogrodach, w miejscach cienistych i wilgotnych, pod krzewami lub drzewami, na glebie gliniastej, zasadowej. Rozmnaża się przez podział wiosną - w maju lub czerwcu, lub pod koniec lata w sierpniu. Można także rozmnażać z nasion wysiewanych zaraz po zbiorze lub zimą, na stale wilgotną ziemię.
| |
czy możesz wyobrazić sobie jak wygląda ta strona z fotografią w tym miejscu in Full Version you will see iconic photo of this taxon | Eranthis hyemalis (rannik zimowy) efemerofit [24] jedna z najwcześniej kwitnących wiosną roślin rzadko uprawiana roślina ozdobna; czasem zdziczała, zwłaszcza w dawnych parkach
| |
czy możesz wyobrazić sobie jak wygląda ta strona z fotografią w tym miejscu in Full Version you will see iconic photo of this taxon | Pulsatilla (sasanka) »11 znamię słupka nitkowato wydłużone, w owocu staje się owłosioną ością; kwiaty z prątniczkami okazałe, zwykle fioletowe, rzadziej białe; rośliny w czasie kwitnienia z wyraźną różyczką liściową w nasadzie łodygi taksony podrzędne uzgodnione z czeklistą 2002 [24] | |
czy możesz wyobrazić sobie jak wygląda ta strona z fotografią w tym miejscu in Full Version you will see iconic photo of this taxon | Anemone (zawilec) »5 znamię słupka krótkie, siedzące, owoc z krótkim dzióbkiem; kwiaty bez prątniczek białe lub żółte; rośliny bez różyczki liściowej taksony podrzędne uzgodnione z czeklistą 2002 [24] Zawilce to byliny kłączowe z rodziny jaskrowatych (Ranunculaceae). W Polsce występują cztery gatunki rodzime, kwitną one wiosną. W uprawie, jako rośliny ozdobne, znajduje się kilka innych gatunków, niektóre w odmianach. Ogółem rodzaj zawilec jest bogaty w gatunki, bo liczy ich ponad setkę. Niektóre zawilce uprawiane jako rośliny ozdobne kwitną także jesienią np. zawilec japoński (Anemone hupehensis), zawilec mieszańcowy (Anemone ×hybrida). | |
| 2.2.2.2) pozornego okółka pod kwiatem brak; liście inne | ||
 | Ranunculus (jaskier) »27 | |
czy możesz wyobrazić sobie jak wygląda ta strona z fotografią w tym miejscu in Full Version you will see iconic photo of this taxon | Ficaria verna (ziarnopłon wiosenny [jaskier wiosenny])  takson rodzimy lub trwale zadomowiony [24] pospolity wilgotne lasy liściaste, zarośla, murawy
| |
czy możesz wyobrazić sobie jak wygląda ta strona z fotografią w tym miejscu in Full Version you will see iconic photo of this taxon | Adonis (miłek) »5 taksony podrzędne uzgodnione z czeklistą 2002 [24] | |
czy możesz wyobrazić sobie jak wygląda ta strona z fotografią w tym miejscu in Full Version you will see iconic photo of this taxon | Caltha palustris (knieć błotna [kaczeniec])  takson rodzimy lub trwale zadomowiony [24] dość częsta mokre łąki, rowy, olszyny
| |
czy możesz wyobrazić sobie jak wygląda ta strona z fotografią w tym miejscu in Full Version you will see iconic photo of this taxon | Caltha palustris ssp. laeta (knieć błotna górska) | |
| Trollius (pełnik) »2 ochrona ścisła, z wyłączeniami, wymaga ochrony czynnej (1.253), podlegają wszystkie gatunki w tym rodzaju [50] | ||
 | Trollius europaeus (pełnik europejski)  takson rodzimy lub trwale zadomowiony [24] ochrona ścisła, z wyłączeniami, wymaga ochrony czynnej (1.253) [50]
| |
czy możesz wyobrazić sobie jak wygląda ta strona z fotografią w tym miejscu in Full Version you will see iconic photo of this taxon | Trollius altissimus (pełnik alpejski)  takson rodzimy lub trwale zadomowiony [24] ochrona ścisła, z wyłączeniami, wymaga ochrony czynnej (1.253) [50] | |
czy możesz wyobrazić sobie jak wygląda ta strona z fotografią w tym miejscu in Full Version you will see iconic photo of this taxon | Thalictrum (rutewka) »6 | |
czy możesz wyobrazić sobie jak wygląda ta strona z fotografią w tym miejscu in Full Version you will see iconic photo of this taxon | Isopyrum thalictroides (zdrojówka rutewkowata)  takson rodzimy lub trwale zadomowiony [24] nieczęsta, głównie na wschodzie i w centrum Polski lasy liściaste i zarośla | |
czy możesz wyobrazić sobie jak wygląda ta strona z fotografią w tym miejscu in Full Version you will see iconic photo of this taxon | Actaea spicata (czerniec gronkowy)  takson rodzimy lub trwale zadomowiony [24] Bylina kłączowa. Owoce prawie czarne (jak u czarnej jagody), dojrzewają w lipcu/sierpniu. Uwaga są trujące. Często występująca rodzima roślina. Rośnie w lasach i zaroślach. Uprawiana w ogrodach i parkach. Używana do zadarniania jaśniejszych przestrzeni pod drzewami. Wymaga gleby próchnicznej. Rozmnaża się przez wysiew nasion bezpośrednio po zbiorze lub po stratyfikacji lub wegetatywnie przez podział starszych, rozrośniętych egzemplarzy.
| |
czy możesz wyobrazić sobie jak wygląda ta strona z fotografią w tym miejscu in Full Version you will see iconic photo of this taxon | Clematis (powojnik [klematis]) »19 taksony podrzędne uzgodnione z czeklistą 2002 [24] | |
czy możesz wyobrazić sobie jak wygląda ta strona z fotografią w tym miejscu in Full Version you will see iconic photo of this taxon | Nigella (czarnuszka) »4 taksony podrzędne uzgodnione z czeklistą 2002 [24] | |
czy możesz wyobrazić sobie jak wygląda ta strona z fotografią w tym miejscu in Full Version you will see iconic photo of this taxon | Helleborus (ciemiernik) »7 taksony podrzędne uzgodnione z czeklistą 2002 [24] | |
czy możesz wyobrazić sobie jak wygląda ta strona z fotografią w tym miejscu in Full Version you will see iconic photo of this taxon | Cimicifuga (pluskwica) »6 taksony podrzędne uzgodnione z czeklistą 2002 [24] | |
 | Callianthemum coriandrifolium (rutewnik jaskrowaty)  takson rodzimy lub trwale zadomowiony [24] Czerwona Księga — LR - gatunek niskiego ryzyka [10] Czerwona Lista — R - rzadki - potencjalnie zagrożony wymarciem [55] | |
czy możesz wyobrazić sobie jak wygląda ta strona z fotografią w tym miejscu in Full Version you will see iconic photo of this taxon | Ranunculaceae-ozdobne (jaskrowate ozdobne) »7
| |
| Literatura (REFERENCES) | Zając, A., Zając, M. (Eds.), 2001 - Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce. - Distribution Atlas of Vascular Plants in Poland. [25] Szweykowska, A., Szweykowski, J., 1976 - Botanika. Podręcznik dla szkół wyższych. [59] Szweykowska, A., Szweykowski, J. (red.), 2003 - Słownik botaniczny. [51] Rutkowski L., 1998 - Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. p.156 [15] Szafer, Wł., Kulczyński, St., Pawłowski, B., 1988 - Rośliny polskie, cz. I i II. [3] Mirek, Z., Piękoś-Mirkowa, H., Zając, A i M., 1997 - Vascular plants of Poland - a chekclist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. [19] |