kwiat

---

Kwiat to wyspecjalizowany, skrócony pęd służący do tworzenia nasion i owoców. Zewnętrzna jego część to okwiat, wewnętrzna to zwykle liczne pręciki i jeden lub wiele słupków.

Kwiaty są często umieszczone na wspólnym pędzie, tworzą skupienie - kwiatostan.

dno kwiatowe

mniej lub bardziej rozszerzony szczyt szypuły (łodygi) kwiatu na którym są osadzone pozostałe części kwiatu

działki kielicha (ang. sepals)

lub po prostu działki są to listki tworzące kielich kwiatu; najbardziej zewnętrzne w stosunku do płatków korony i innych części kwiatu listki okwiatu;
mogą być zrośnięte lub wolne

w niektórych kwiatach działki mogą być całkowicie zredukowane, wtedy brak kielicha kwiatu

gymnofor

trzonek na którym słupek jest wyniesiony ponad inne części kwiatu
odpowiednio karpofor dotyczy trzonka na którym jest wyniesiony owoc

hypancjum

dno kwiatowe w formie wklęsłej, dzbankowatej, z mniejszym lub większym otworem; na dnie hypancjum znajdują się słupki, wtedy przez otwór hypancjum wychodzą szyjki słupków ze znamionami (np. u róży (Rosa)); hypancjum występuje np. w takich rodzajach jak róża (Rosa), wiesiołek (Oenothera), przywrotnik (Alchemilla);
ze ścian hypancjum może tworzyć się owoc pozorny - np. w przypadku owoców róży (Rosa)

języczkowy (kwiat)

kwiat o symetrii grzbiecistej z taśmowato wydłużoną koroną po jednej stronie; np. często kwiaty brzeżne w koszyczku u rodziny złożonych (Asteraceae) to kwiaty języczkowe (słonecznik zwyczajny (Helianthus annuus)), podczas gdy kwiaty w centrum koszyczka to kwiaty rurkowe

kieliszek

dodatkowe listki, na zewnątrz od działek kielicha

kielich (ang. calyx)

zewnętrzna część okwiatu zbudowana z listków zwanych działkami kielicha;
działki mogą być wolne lub zrośnięte i zwykle są zielone (nie są barwne)

wewnątrz kielicha znajduje się zazwyczaj barwna korona kwiatu zbudowana z płatków; w kwiatach ze zredukowaną koroną kielich jest jedynym elementem okwiatu

korona (ang. corolla)

wewnętrzna część okrywy kwiatu złożona z płatków wolnych lub zrośniętych; zewnętrzny w stosunku do korony jest kielich zbudowany z działek, jeśli kielicha brak, to korona jest jedyną częścią okwiatu

kwiaty jednopłciowe

kwiaty wyłącznie ze słupkami (kwiaty żeńskie albo wyłącznie z pręcikami (kwiaty męskie);
zobacz też rośliny dwupienne, rośliny jednopienne

kwiaty męskie, kwiaty pręcikowe

kwiaty jednopłciowe wyłącznie z pręcikami, bez słupków;
zobacz też kwiaty żeńskie (słupkowe), rośliny dwupienne, rośliny jednopienne

kwiaty żeńskie, kwiaty słupkowe

kwiaty jednopłciowe wyłącznie ze słupkami, bez pręcików;
zobacz też kwiaty męskie (pręcikowe), rośliny dwupienne, rośliny jednopienne

okwiat (ang. perianth), listki okwiatu

zewnętrzna część kwiatu zbudowana z wolnych lub zrośniętych listków okwiatu;

okwiat podwójny tworzą zewnętrzne listki - działki budujące kielich, zwykle zielonej barwy i wewnętrzne listki - płatki tworzące koronę, zwykle barwne

okwiat pojedynczy tworzą niezróżnicowane listki

osklepki

w kwiatach niektórych szorstkolistnych (Boraginaceae) łuskowate twory na płatkach przy wejściu do gardzieli korony, zamykające to wejście;

na fotografii wydatne, owłosione osklepki dobrze widoczne na przekroju przez kwiat

ostroga

wyrostek stożkowatego lub walcowatego kształtu u nasady płatka korony, działki kielicha lub listka miodnikowego;
np. stożkowate ostrogi u nasady płatka mają nasturcja większa (Tropaeolum majus) i ostróżeczka polna (Consolida regalis), a walcowate dymnica pospolita typowa (Fumaria officinalis ssp. officinalis)

Zobacz też ostrogi u nasady blaszki liściowej traw.

paznokieć

wyróżniająca się (znacznie zwężona) dolna część płatka kwiata u niektórych roślin, górna, szersza część płatka w takim wypadku to blaszka

płatki korony (ang. petals)

wewnętrzne listki okwiatu, zwykle barwne; tworzą koronę; platek może być podzielony na paznokieć i blaszkę i posiadać przykoronek lub osklepki

powabnia

funkcjonalnie ta część rośliny, która zwabia zwierzęta zapylające kwiaty; w skład powabni wchodzą często obok części kwiatu także, atrakcyjnie zabarwione dla zapylaczy liście przykwiatowe

pręciki, nitka pręcika

męski organ w kwiecie służacy do produkcji męskich gamet - pyłku kwiatowego, jest to przekształcony listek, składa się z nitki pręcika, łącznika i pylników produkujących pyłek

prątniczkii (łac. staminodia, ang. staminodium) Przekształcone płonne (nie produkujące pyłku) pręciki. Przekształcenie polega zwykle na utracie pylników i ma różny kierunek.

Prątniczki mogą upodabniać się do dodatkowych płatków korony wzbogacając powabnię w kwiatach owadopylnych. Przykłady: powojnik (Clematis), piwonia (Paeonia), róża (Rosa). Zwłaszcza u uprawianych odmian ozdobnych hodowcy mogą tą drogą uzyskiwac kwiaty o charakterze kwiatów pełnych.

Kolejny częsty kierunek przekształceń prątniczek to pełnienie funkcji miodników - wykształcają się na nich nektaria. Przykładem są gatunki z rodzaju jaskier (Ranunculus).

promieniste (kwiaty)

układ poszczególnych części kwiatu (działek kielicha, płatków korony, okółków pręcików, listków i komór słupka) jest w taki sposób symetryczny, że można przeprowadzić dwie lub więcej płaszczyzn symetrii przez oś kwiata;
możemy mieć też doczynienia z kwiatami o symetrii grzbiecistej lub z kwiatami niesymetrycznymi

przykoronek

a jak wygląda z
fot. w tym miejscu?

podejrzyj przez furtkę

photo in Full Version

wolne lub zrośnięte w miseczkę łuski na płatkach u niektórych roślin, na granicy paznokcia i blaszki płatka

pylnik

zwykle rozszerzona, końcowa część pręcika umieszczona na nitce pręcika i zbudowana z dwóch komór pyłkowych w których tworzy się pyłek kwiatowy

rurkowy (kwiat)

kwiat o symetrii promienistej np. często kwiaty środkowe w koszyczku w rodzinie złożonych (Asteraceae) to kwiaty rurkowe a brzeżne to kwiaty języczkowe (słonecznik zwyczajny (Helianthus annuus))

słupek, szyjka słupka, owocolistek, słupek dolny, słupek górny

umieszczony w centrum kwiatu organ żeński utworzony przez zrośnięcie się brzegami jednego lub większej liczby owocolistków;
składa się z zalążni, szyjki słupka i znamienia słupka,

W zależności od umieszczenia w odniesieniu do dna kwiatowego można mówić o:
· słupku górnym - gdy słupek stoi na dnie kwiatowym - boki zalążni nie są zrośnięte z dnem kwiatowym
· słupku dolnym - gdy słupek jest zagłębiony w dnie kwiatowym - boki zalażni są zrośnięte z dnem kwiatowym w mniejszym lub większym stopniu - w skrajnym przypadku z dna kwiatowego wystaje tylko szyjka słupka i jego znamię

symetria kwiatów

w zależności od tego czy i ile można przeprowadzić płaszczyzn symetrii przez oś kwiata, wyróżniamy kwiaty o symetrii promienistej (więcej niż dwie płaszczyzny symetrii), grzbiecistej (jedna płaszczyzna symetrii - np. u kwiatów wargowych, kwiatów motylkowych, lub w rodzinie storczykowate (Orchidaceae)) i kwiaty niesymetryczne (brak płaszczyzn symetrii)

kwiaty wargowe, kwiaty grzbieciste

kwiaty o płatkach zrośniętych w dwie wargi - górną i dolną - posiadają tylko jedną płaszczyznę symetri - lewa i prawa strona kwiatu są lustrzannym odbiciem; kwiaty wargowe występują np. w rodzinie wargowych (Lamiaceae) (warga dolna to zrośnięte 3 płatki których końce mogą się wyodrębniać jako łatki, warga górna może mieć dwie widoczne łatki) i trędownikowatych (Scrophulariaceae);

kwiaty motylkowe

kwiaty w rodzinie posiadają specyficzną budowę, składają się z pięciu płatków, z nich dwa dolne są zrośnięte w strukturę zwaną łódeczką, okrywającą pręciki i słupek, dwa boczne płatki zwane są skrzydełkami, górny płatek to żagielek

zalążek

część zalążni z komórką jajową, z których po zapłodnieniu komórki jajowej rozwija się nasienie

zalążek

część zalążni z komórką jajową, z których po zapłodnieniu komórki jajowej rozwija się nasienie

zalążnia

dolna rozszerzona część słupka zawierająca zalążki

znamię słupka

szczytowa część słupka, zwykle wyniesiona na szyjce słupka i rozszerzona lub podzielona na kilka łatek, te mogą być lepkie lub owłosione;
na znamieniu słupka osiada i kiełkuje pyłek

żagielek

górny płatek (zwykle z ogiętą, wywynięto ku górze blaszką) w kwiatach roślin z rodziny motylkowatych (Fabaceae)

plewinka

w koszyczkach kwiatowych niektorych gatunków z rodziny astrowatych (Asteraceae) i szczeciowatych (Dipsacaceae) łuseczka (przekształcony liść) u podstawy kwiatów; jej obecność i forma ma znaczenie diagnostyczne

szypuła

trzonek kwiatostanu, potem owocostanu

szypułka

trzonek kwiatu a następnie owocu

miodnik, nektarium, nektar

a jak wygląda z fot. w tym miejscu? podejrzyj przez furtkę photo in Full Version miodnik pozakwiatowy

organ gruczołowy wydzielający nektar zwabiający owady (przystosowanie do owadopylności);

miodniki często spotyka się w obrębie kwiatu, na liściach przykwiatowych, czasem na ogonkach liściowych lub na innych częściach rośliny tzw. miodniki pozakwiatowe

na fotografii miodniki pozakwiatowe na krawędzi blaszki liściowej czereśni dzikiej (Prunus avium)

zapylenie

przeniesienie pyłku na znamię słupka (u okrytozalążkowych), w następstwie prowadzi do zapłodnienia;
zapylenie może być wspomagane przez wiatr - wiatropylność lub zwierzęta, najczęściej owady - owadopylność

owadopylność

przenoszenie pyłku na znamię słupka za pośrednictwem owadów; ewolucyjne przystosowanie do owadopylności występuje u wielu roślin kwiatowych - umożliwia skuteczny transport pyłku do innego oddalonego egzemplarza tego gatunku, co sprzyja utrzymaniu większej zmienności w obrębie populacji - a jest to korzystne zjawisko dla przetrwania DNA w dłuższej perspektywie
przeważnie rolę zapylaczy wykonują błonkówki (w tym pszczoły i trzmiele), muchówki i motyle
owady są zachęcane do odwiedzenia kwiatu wieloma środkami wabiącymi - barwą i kształtem (w skrajnym przypadkach okwiat może przypominać samicę danego gatunku owada np. u dwulistnika muszego (Ophrys insectifera)), zapachem, wydzielaniem pokarmu dla owadów - nektaru,
związek pomiędzy danym gatunkiem rośliny a owadami może być luźny - gdy wiele grup owadów może brać udział w zapylaniu, ściślejszy np. u koniczyna (Trifolium) gdzie zapylać mogą tylko trzmiele a pszczoły już nie lub ścisłu - gdy zapyleczem może być tylko jeden wyspecjalizowany gatunek owada np. u figowiec właściwy (Ficus carica) tylko jeden określony gatunek osy

wiatropylność, anemofilia, anemogamia

przenoszenie pyłku na znamię słupka za pośrednictwem wiatru; ewolucyjne przystosowanie do wiatropylności jest uważane za prymitywną cechę, w dużym stopniu opiera się na przypadku, dla skutecznego zapylenia jest konieczne są przystosowania kwiatu - okwiat jest zredukowany, niepozorny lub go brak, pręciki mają długi wiotkie nitki (co służy lepszemy wytrząsaniu pyłku przy podmuchach wiatru) a znamię słupka jest podzielone na lepkie ramiona co służy lepszemu wyłapywaniu pyłku unoszącego sie w powietrzu;
typem kwiatostanu przystosowanego do wiatropylności jest kotka

Formy płciowe osobników

dwupienne rośliny

gatunki o kwiatach jednopłciowych u których poszczególne osobniki mają bądź kwiaty męskie (pręcikowe), bądź kwiaty żeńskie (słupkowe); zobacz też rośliny jednopienne

jednopienne rośliny

gatunki o kwiatach jednopłciowych u których na jednym osobniku znajdują się kwiaty męskie (pręcikowe) i kwiaty żeńskie (słupkowe); zobacz też rośliny dwupienne

przedprątność (protandria), przedsłupność (protogynia)

przystosowanie ewolucyjne roślin kwiatowych utrudniające samozapylenie (i samozapłodnienie) w kwiecie - pręciki dojrzewają wcześniej niż słupek
odwrotna sytuacja to przedsłupność, gdy słupek jest dojrzały wcześniej niż dojrzewają pylniki

Zobacz też artykuł o budowie kwiatu traw.