kwiat

lat. flos, anthos; niem. Blüte; ang. flower; cz. květ
zobacz też artykuł o budowie kwiatu traw.
Kwiat to wyspecjalizowany, skrócony pęd służący do tworzenia nasion i owoców. Zewnętrzna jego część to okwiat, wewnętrzna to zwykle liczne pręciki i jeden lub wiele słupków.

space



okwiat

lat. perigonium, perianthium; niem. Blütenhülle, Perigon, Perianth; ang. perianth, perigon; cz. květni obal, periant
okwiat podwójny — lat. dichlamydeum; niem. doppelte; ang. perianth, cz. rúznoobalný (hetereochlamydeický)
okwiat pojedynczy — lat. monochlamydeum; niem. einfache; ang. perigon; cz. stejnoobalný (homochlamydeický)
listek okwiatu — lat. tepalum; niem. Perigonblatt; ang. perianth segment; cz. okvětni listek
Okwiat to zewnętrzna część kwiatu zbudowana z wolnych lub zrośniętych listków okwiatu.

Okwiat podwójny tworzą zewnętrzne listki - działki budujące kielich, zwykle zielonej barwy i wewnętrzne listki - płatki tworzące koronę, zwykle barwne.

Okwiat pojedynczy tworzą niezróżnicowane listki okwiatu (lat. tepalum).



kielich

lat; calix; niem. Kelch; ang. calyx; cz. kalich
Kielich to zewnętrzna część okwiatu zbudowana z listków zwanych działkami kielicha

space

wewnątrz kielicha znajduje się zazwyczaj barwna korona kwiatu zbudowana z płatków choć zdarzają się przypadki (np. gwiazdnica blada (Stellaria pallida)) gdy płatki korony są silnie zredukowane lub zanikłe, w takim przypadku kielich jest jedynym elementem okwiatu



działki

lat. sepala; niem. Sepalen; ang. sepals
Działki kielicha (listki kielicha) lub po prostu działki są to listki tworzące kielich kwiatu; najbardziej zewnętrzne w stosunku do płatków korony i innych części kwiatu listki okwiatu;

space

u niektórych gatunków działki mogą być znacznie lub całkowicie zredukowane, wtedy brak kielicha kwiatu



korona

lat. corolla; niem. Krone; ang. corolla; cz. koruna
rurka korony — lat. tubus corollae; cz. korunni trubka
Korona to wewnętrzna część okrywy kwiatu złożona z płatków wolnych lub zrośniętych; zewnętrzny w stosunku do korony jest kielich zbudowany z działek, jeśli kielicha brak, to korona jest jedyną częścią okwiatu.

space



płatek korony

lat. petalum; niem. Petalen; ang. petal; cz. korunni listek
Płatki korony listki korony wolnopłatkowej; platek może być podzielony na paznokieć i blaszkę i posiadać przykoronek lub osklepki


kieliszek

Kieliszek tworzą dodatkowe listki położone na zewnątrz od działek kielicha — wizualnie mogą wydawać się częścią okwiatu.


osklepki

Anchusa officinalis (farbownik lekarski)
w kwiatach niektórych ogórecznikowate (Boraginaceae) łuskowate twory na płatkach przy wejściu do gardzieli korony, zamykające to wejście;

space



ostroga

Tropaeolum majus (nasturcja większa)
wyrostek stożkowatego lub walcowatego kształtu u nasady płatka korony, działki kielicha lub listka miodnikowego;
np. stożkowate ostrogi u nasady płatka mają nasturcja większa (Tropaeolum majus) i ostróżeczka polna (Consolida regalis), a walcowate dymnica pospolita typowa (Fumaria officinalis ssp. officinalis)

space



paznokieć

lat. unguis; niem. Nagel; ang. claw; cz. nehet
Paznokieć to dolna, zwężona część płatka korony, kwiata o niezrośniętych płatkach.

space



dno kwiatowe

mniej lub bardziej rozszerzony szczyt szypuły (łodygi) kwiatu na którym są osadzone pozostałe części kwiatu


wolne działki lub płatki

wolne działki kielicha lub płatki korony nie są zrośnięte; przeciwieństwem są działki lub płatki częściowo zrośnięte (częściowo wolne) lub całkowicie zrośnięte


gymnofor

trzonek na którym słupek jest wyniesiony ponad inne części kwiatu

space



hypancjum

dno kwiatowe w formie wklęsłej, dzbankowatej, z mniejszym lub większym otworem; na dnie hypancjum znajdują się słupki, wtedy przez otwór hypancjum wychodzą szyjki słupków ze znamionami (np. u róża (Rosa)); hypancjum występuje np. w takich rodzajach jak róża (Rosa), wiesiołek (Oenothera), przywrotnik (Alchemilla);

space



języczkowy (kwiat)

kwiat o symetrii grzbiecistej z taśmowato wydłużoną koroną po jednej stronie; np. często kwiaty brzeżne w koszyczku u rodziny astrowate s.l. (Asteraceae) to kwiaty języczkowe (słonecznik zwyczajny (Helianthus annuus)), podczas gdy kwiaty w centrum koszyczka to kwiaty rurkowe


kwiaty obupłciowe

kwiaty zawierające zarówno część żeńską — słupek, jak i męską — pręciki

space



kwiaty jednopłciowe

kwiaty wyłącznie ze słupkami (kwiaty żeńskie albo wyłącznie z pręcikami (kwiaty męskie);

space



kwiaty męskie, kwiaty pręcikowe

kwiaty jednopłciowe wyłącznie z pręcikami, bez słupków;

space



kwiaty żeńskie, kwiaty słupkowe

kwiaty jednopłciowe wyłącznie ze słupkami, bez pręcików;

space



krotność, -krotny

ang. N-merous; niem. N-zähling; lat. N-merus; cz. N-četný
Przez N-krotność (np. 2-krotne, 3-krotne, 4-krotne) określa się z ilu powtarzalnych elementów (np. listków okwiatu) jest zbudowany okółek. Np. kwiat może mieć 3 działki kielicha i 6 płatków korony w dwóch okółkach po 3 płatki, — mówimy wtedy że listki okwiatu są 3-krotne.

space



powabnia

Powabnia to funkcjonalnie ta część rośliny, która zwabia zwierzęta zapylające kwiaty; w skład powabni wchodzą często obok części kwiatu także, atrakcyjnie zabarwione dla zapylaczy liście przykwiatowe


pręcik

lat. stamen, pl. stamina; niem. Staubblatt; ang. stamen; cz. tyčinka
nitka pręcika — lat. filamentum; niem. Staubfaden; ang. niem. filament; cz. nitka
łącznik — lat. connectivum, Mittelband, Konnektiv; ang. connective; cz. spojidlo
Pręciki to męskie organy w kwiecie służące do produkcji męskich gamet - pyłku kwiatowego. Pręcik jest przekształconym listkiem, składa się z nitki pręcika, łącznika i pylnika.


pylnik, pyłek kwiatowy

lat. anthera; niem. Staubbeutel, anthere; ang. anthern; cz. prašnik
worek pyłkowy — lat. theca, microsynagium; niem. Staubbeutelhälften; cz. prašný váček
komora pyłkowa — lat. loculamentum, microsporangium; niem. Pollensäck; cz. prašné pouzdro
pyłek kwiatowy — lat. granum pollinis; niem. Blütenstaub, Pollen; ang. grain; cz. pylové zrno
bruzda na ziarnie pyłku — lat. niem. colpus; ang. pore; cz. kolpus
pyłkowina — lat. pollinium
Pylniki to końcowa część pręcika. U roślin okrytonasiennych składa się z dwóch worków pyłkowych, połączonych łącznikiem (utworzonym z górnej części nitki pręcika). Każdy worek pyłkowy ma dwie komory pyłkowe w których rozwijają się komórki pyłku kwiatowego z męskimi komórkami rozrodczymi.

space

Pyłkowina to zbiór wszystkich ziaren pyłku, z jednego pylnika, zlepionych ze sobą kitem pyłkowym. Pyłkowina jest przenoszona w całości, przez zapylające owady, na znamię słupka np. w rodzinach storczykowatych (Orchidaceae) i trojeściowatych (Asclepiadaceae).

space



prątniczek

łac. niem. ang. cz. staminodium; cz. patyčinka
Prątniczki to w różnym stopniu przekształcone pręciki. Przekształcenie polega zwykle na utracie pylników i ma różny kierunek. Zwykle prątniczki są płonne (nie produkujące pyłku).

space

Kolejny częsty kierunek przekształceń prątniczek to pełnienie funkcji miodników - wykształcają się na nich nektaria. Przykładem są gatunki z rodzaju jaskier (Ranunculus).



przykoronek

Melandrium album (bniec biały)
wolne lub zrośnięte w miseczkę łuski na płatkach u niektórych roślin, na granicy paznokcia i blaszki płatka


rurkowy (kwiat)

kwiat o symetrii promienistej np. często kwiaty środkowe w koszyczku w rodzinie astrowate s.l. (Asteraceae) to kwiaty rurkowe a brzeżne to kwiaty języczkowe (słonecznik zwyczajny (Helianthus annuus))


słupek

lat. pistillum, niem. Stempel, ang. pistil, carpel, cz. pestik
Słupek umieszczony w centrum kwiatu to organ żeński utworzony przez zrośnięcie się brzegami jednego lub większej liczby owocolistków;

space

W zależności od umieszczenia w odniesieniu do dna kwiatowego można mówić o:

space

· słupku dolnym - gdy słupek jest zagłębiony w dnie kwiatowym - boki zalażni są zrośnięte z dnem kwiatowym w mniejszym lub większym stopniu - w skrajnym przypadku z dna kwiatowego wystaje tylko szyjka słupka i jego znamię



szyjka słupka

lat. stylus; niem. Griffel; ang. style; cz. čnělka
Szyjka słupka to górna, zwężona część słupka znajdująca się pomiędzy zalążnią a znamieniem słupka. Szyjka słupka może nie występować, wtedy znamię słupka wyrasta bezpośrednio z zalążni.


znamię słupka

lat. stigma; niem. Narbe; ang. stigma; cz. blizna
Znamię słupka to szczytowa część słupka, zwykle wyniesione na szyjce słupka i rozszerzone lub podzielone na kilka łatek. Na znamieniu słupka osiada i kiełkuje pyłek. Przy braku szyjki słupka znamię wyrasta bezpośrednio z zalążni.

space



zalążnia

lat. ovarium; niem. Fruchtknoten, Ovar; ang. ovary; cz. semenik
Zalążnia to dolna rozszerzona część słupka zawierająca zalążki.


zalążek

lat. ovulum; niem. Semenanlage; ang. ovule; cz. vajičko
Zalążek to część zalążni z komórką jajową, z których po zapłodnieniu komórki jajowej rozwija się nasienie.


stylopodium, krążek miodnikowy

lat., cz. stylopoidum
Stylopodium to rozszerzona, mniej lub bardziej wypukła lub płaska, tarczowata podstawa szyjki słupka. Położona na zalążni poniżej szyjek słupka. Występuje np. w kwiatach rodziny selerowatych (Apiaceae) (z uwagi na spełnianą funkcję określana też jako krążek miodnikowy), w rodzaju ponikło (Eleocharis).


symetria kwiatu

W zależności od tego czy i ile można przeprowadzić płaszczyzn symetrii przez oś kwiata, wyróżniamy kwiaty o symetrii promienistej (więcej niż dwie płaszczyzny symetrii), grzbiecistej (jedna płaszczyzna symetrii - np. u kwiatów wargowych, kwiatów motylkowych, lub w rodzinie storczykowate (Orchidaceae)).

space



kwiat o symetrii promienistej

lat. flos actinomorphus (radiatus); niem. radiär, strahlig, aktinomorph; ang. actinomorphic; cz. pravidelný (aktinomorfni, radiálni) květ
W kwiatach o symetrii promienistej układ poszczególnych części kwiatu (działek kielicha, płatków korony, okółków pręcików, listków i komór słupka) jest w taki sposób symetryczny, że można przeprowadzić więcej niż dwie płaszczyzny symetrii przez oś kwiata

space



kwiat o symetrii grzbiecistej

lat. pectinatus; niem. kammförmig; ang. pectinate; cz. souměrný (zygomorfni, monosymetrický) květ
Kwiat grzbiecisty ma tylko jedną płaszczyznę symetrii.

space



kwiat wargowy

lat. labiatus; niem. lippig; ang. labiate, labial
W kwiatach wargowych płatki są zrośniętych w dwie wargi - górną i dolną - posiadają tylko jedną płaszczyznę symetri (są kwiatami grzbiecistymi) - lewa i prawa strona kwiatu są lustrzannym odbiciem; kwiaty wargowe występują np. w rodzinie jasnotowate (Lamiaceae) (warga dolna to zrośnięte 3 płatki których końce mogą się wyodrębniać jako łatki, warga górna może mieć dwie widoczne łatki) i trędownikowate (Scrophulariaceae).


kwiat motylkowy (motylkowaty)

Kwiaty motylkowe występują w rodzinie bobowatych (Fabaceae) posiadają specyficzną budowę, składają się z pięciu płatków, z nich dwa dolne są zrośnięte w strukturę zwaną łódeczką, okrywającą pręciki i słupek, dwa boczne płatki zwane są skrzydełkami, górny płatek to żagielek


żagielek

Żagielek to górny płatek (zwykle z ogiętą, wywynięto ku górze blaszką) w kwiatach motylkowych roślin z rodziny bobowatych (Fabaceae).


szypuła, szypułka

szypuła — lat. pedunculus; niem. Blütenstandstiel; ang. peduncle, stalk; cz. stopka
szypułka — lat. pedicellus, pedunculus; niem. Blütenstiel; ang. pedicel, pedicle, stalk; cz. stopka
Szypułka to odcinek łodygi, trzonek kwiatu a następnie owocu

space

Szypuła bywa też używana w miejsce określenia szypułka.



perykladium

cz. perikladium, podkvětní stopka
±Zgrubiała część szypułki pomiędzy kwiatem a ±stawowatym zgrubieniem szypułki. Odpada razem z owocem. Np. u szczawiu kędzierzawego (Rumex crispus), ślazu zygmarka (Malva alcea).


miodnik, nektarium, nektar

Prunus avium (wiśnia ptasia)
miodnik pozakwiatowy na krawędzi blaszki liściowej
Miodnik to organ gruczołowy wydzielający nektar — słodki sok zwabiający owady (przystosowanie do owadopylności);

space

Nektar jest jednym z pożytków pszczelich; z nektaru pszczoły wytwarzają miód.



zapylenie, zapłodnienie

Zapylenie to przeniesienie pyłku kwiatowego na znamię słupka (u okrytozalążkowych) lub zalążek (u nagozalążkowych), w następstwie prowadzi do zapłodnienia.

space

Zapłodnienie to połączenie komórek rozrodczych męskiej i żeńskiej, haploidalnych gamet. W jego wyniku powstaje diploidalna zygota dająca początek nowemu pokoleniu.

space



klejstogamia, chasmogamia

Klejstogamia jest przypadkiem gdy do zapylenia i zapłodnienia dochodzi w zamkniętym kwiecie na drodze (samozapylenie, samozapłodnienie). W rodzaju fiołek (Viola) część gatunków wytwarza dwa rodzaje kwiatów, jedne typowe, owadopylne i kwiaty klejstogamiczne o zredukowanej koronie lub bez korony, nie rozkwitające.

space



owadopylność

przenoszenie pyłku na znamię słupka za pośrednictwem owadów; ewolucyjne przystosowanie do owadopylności występuje u wielu roślin kwiatowych - umożliwia skuteczny transport pyłku do innego oddalonego egzemplarza tego gatunku, co sprzyja utrzymaniu większej zmienności w obrębie populacji - a jest to korzystne zjawisko dla przetrwania DNA w dłuższej perspektywie

space

owady są zachęcane do odwiedzenia kwiatu wieloma środkami wabiącymi - barwą i kształtem (w skrajnym przypadkach okwiat może przypominać samicę danego gatunku owada np. u dwulistnika muszego (Ophrys insectifera)), zapachem, wydzielaniem pokarmu dla owadów - nektaru,

space



wiatropylność, anemofilia, anemogamia

przenoszenie pyłku na znamię słupka za pośrednictwem wiatru;

space

typem kwiatostanu przystosowanego do wiatropylności jest kotka



Formy płciowe osobników



dwupienne rośliny

gatunki o kwiatach jednopłciowych u których poszczególne osobniki mają bądź kwiaty męskie (pręcikowe), bądź kwiaty żeńskie (słupkowe); zobacz też rośliny jednopienne


jednopienne rośliny

gatunki o kwiatach jednopłciowych u których na jednym osobniku znajdują się kwiaty męskie (pręcikowe) i kwiaty żeńskie (słupkowe); zobacz też rośliny dwupienne


przedprątność (protandria), przedsłupność (protogynia)

przystosowanie ewolucyjne roślin kwiatowych utrudniające samozapylenie (i samozapłodnienie) w kwiecie - pręciki dojrzewają wcześniej niż słupek

space

obecnie nie jesteś zalogowany(a) — oglądasz okrojoną, przeglądową wersję atlasu — zaloguj się (pola w prawym górnym rogu każdej strony)
lub załóż konto dostępu o ile go jeszcze nie posiadasz

Copyright © 2002-2014 by Marek Snowarski – formularz kontaktowy/contact form
przeglądowa (zwykła) wersja atlasu 14.10.07 · ta strona była ostatnio zmieniana/last modified 11.01.2014 · powstała/was created 14.04.2004

Zalinkuj tę stronę kodem (przykładowy tekst linku dostosuj do swoich potrzeb):
<a href="http://www.atlas-roslin.pl/slownik-kwiat.htm">kwiat - Flora Ogród Zbiorowiska - Atlas roślin Polski atlas-roslin.pl</a>