- allotetraploid, amfidiploid
- specjalny rodzaj organizmów będących mieszańcami dwóch gatunków i mających podwojoną liczbie chromosomów w stusunku do "normalnych mieszańców";
"normalne mieszańce" międzygatunkowe mają komplet chromosomów od każdego z rodziców (n+m); z uwagi na problemy podziału chormosomów podczas mejozy zwykle takie mieszańce są bezpłodne; jeśli czasami tworzą one się gamety o niezredukowanej liczbie chromosomów (n+m), to ich połączenie daje płodne potomstwo 2(n+m) - bo nie ma problemów z podziałem podczas mejozy; w naturze spotyka się gatunki mieszańcowe będące allotetraploidami (tj. mają 2n chromosomów od jednego gatunku wyjściowego i 2m chromosomów od drugiego gatunku wyjściowego - w sumie 4 komplety chromosomów - "tetra")
- anemochoria, wiatrosiewność
- rozsiewanie nasion za pomocą wiatru
nasiona przystosowane do anemochorii mają elementy lotne które umożliwiaja ich roznoszenie przez wiatr na wieksze odległości - np. puch lotny (często w rodzinie astrowatych (Asteraceae)), wełniste włoski np. u zawilca wielkokwiatowego (Anemone sylvestris)
- blaszka
- w odniesieniu do
płatków rozszerzona część płatka, zwężona część topaznokieć ;
w odniesieniu do liści skrótowa nazwablaszki liściowej osadzonej naogonku liściowym
- bulwa
- zgrubienie pędu podziemnego o kształcie kulistym lub wydłużonym; w odróżnieniu od cebuli nie ma mięsistych liści
- bulwocebula
- bulwa przypominająca wyglądem cebulę bo jest z zewnątrz okryta suchymi łuskami liściowymi, wnętrze jej stanowi jednak zwykła bulwa tj. spichrzowe zgrubienie pędu; bulwocebule występują np. w rodzaju krokus (Crocus), mieczyk (Gladiolus)
- bylina
- wieloletnia roślina zielna kwitnąca częściej niż raz w życiu; zimę przeżywają pączki, umieszczone na pędzie podziemnym lub w rozecie liściowej przylegającej do ziemi; w zależności od rodzaju podziemnego organu przetwalnikowego wyróżniamy byliny kłączowe, bulwowe i cebulowe
- cebula
- pęd podziemny w kształcie kulistym lub jajowatym zbudowany z silnie skróconej łodygi (zwanej piętką) i mięsistych jajowatych liści
- cebule przybyszowe
- dodatkowe cebule tworzące się z pączków bocznych na silnie skróconym pędzie (na piętce);
u cebul jednorocznych, zwykle po kwitnięciu, stopniowo zamiera cebula główna a z pączków na jej piętce tworzy się do kilku cebul potomnych - cebul przybyszowych; jedna z nowych cebul jest zwykle większa, pozostałe mniejsze;
cebule przybyszowe mogą tworzyć się u samej podstawy piętki - wtedy będą mniej lub bardziej odsunięte od cebuli matecznej, mogą też tworzyć się na wyższych piętrach piętki - wtedy będą początkowo wciśnięte między mięsiste łuski cebuli macierzystej i przez to będą spłaszczone, dopiero po zaschnięciu zewnętrznych łusek cebuli macierzystej cebule przybyszowe mogą rozrastać się swobodnie
- diafity
- niezadomowione trwale gatunki roślin obcego pochodzenia (antropofity); wsród diafitów wyróżnia się dwie grupy gatunków:
efemerofity - gatunki przejściowo zawlekane i
ergasjofigofity - gatunki przejściowo dziczejące z uprawy.
- dwupienne rośliny
- gatunki o kwiatach jednopłciowych u których poszczególne osobniki mają bądź kwiaty męskie (pręcikowe), bądź kwiaty żeńskie (słupkowe); zobacz też rośliny jednopienne
- efemerofit
- efemerofit - gatunek przejściowo zawlekany; termin stosowany także dla roślin przejściowo dziczejących z uprawy (ergasjofigofit)
- elajsom, ciałko mrówcze
- · wyrostek przy nasieniu, bogaty w tłuszcze i białki, który zachęca owady (głownie mrówki) do zabrania nasienia jako pokarmu do gniazda, podczas transportu nasiono jest gubione lub wyrostek jest zjadany i owad traci zainteresowanie nasionem i je porzuca
· elajsom to wykształcone w procesie ewolucji przystosowanie do roznoszenia nasion przez mrówki - taki sposób rozprzestrzeniania nasion jest określany terminem myrmekochoria
· elajsomy przy nasionach są często spotykane w wielu rodzinach roślin - np. u śnieżyczka przebiśnieg (Galanthus nivalis), w rodzinach fiołkowatych (Violaceae), goździkowatych (Caryophyllaceae) i innych - endemit
- endemit to gatunek występujący wyłącznie na małym obszarze, czasem na pojedynczym stanowisku; endemity są z tego powodu gatunkami szczególnie narażonymi na wyginięcie
- fitosocjologia
- Nauka zajmująca się badaniem zbiorowisk roślinnych (fitocenoz). Zobacz » terminy fitosocjologiczne.
- geofit
- byliny z pączkami zimującymi pod ziemią; są to byliny kłączowe, bulwkowe, cebulowe i inne
- głąbik (ang. scape)
- bezlistny pęd, wyrastający z kłącza lub szyjki korzeniowej, zwykle kwiatostanowy; występuje u wielu astrowatych (złożonych) (Asteraceae), w rodzaju pierwiosnek (Primula), rosiczka (Drosera) i innych
- gruczołowaty (włosek)
- włosek wydzielniczy, zwykle jego koniec pęcherzykowato rozszerzony; pęcherzyk zawiera wydzielinę (aromatyczną, lepką, parzącą) zwykle spełniającą funkcję obronną, zniechęcającą do jedzenia rośliny
- jednopienne rośliny
- gatunki o kwiatach jednopłciowych u których na jednym osobniku znajdują się kwiaty męskie (pręcikowe) i kwiaty żeńskie (słupkowe); zobacz też rośliny dwupienne
- kłącze
- pęd podziemny, mniej lub bardziej wydłużony; na jego powierzchni resztki nasad liści lub liście łuskowate
- system korzeniowy palowy
- składa się z jednego grubszego, centralnego, skierowanego pionowo w dół korzenia i odchodzących od niego drobniejszych korzeni
- system korzeniowy wiązkowy
- składa się z wielu równorzędnych, podobnej grubości, korzeni, rozchodzących się pod mniejszym lub większym kątem od podstawy pędu
- roślina zielna
- rośliny zielne mają niezdrewniałe lub słabo zdrewniałe pędy nadziemne okryte skórką; zwykle pędy niezdrewniałe nie mogą przetrwać zimy ale są liczne wyjątki np. rośliny ozime, i rośliny dwuletnie
- roślina drzewiasta
- rośliny drzewiaste mają korzenie i pędy zdrewaniałe; są długowieczne i wielokrotnie powtarzają kwitnienie i owocowanie w kolejnych sezonach wegetacji; do roślin drzewiastych zalicza się: drzewa, krzewy, krzewinki, podkrzewy, i pnącza (liany); granice pomiędzy poszczególnymi typami roślin drzewiastych nie są ścisłe, konkretne egzemplarze danego gatunku mogą być formami przejściowymi lub należeć do różnych typów
- pnącze, liana
- pnącze to roślna o pędzie wydłużonym, stosunkowo cienkim wobec swej długości i elastycznym (przynajmniej za młodu) - pnącze wznosi się korzystając z podpór np. pni drzew, skał, ścian budowli - okręcając się lub czepiając się specjalnymi (np. wąsami)
liana - to pnącze będące jednocześnie rośliną drzewiastą tj. o zdrewniałym pędzie
- podkrzew, półkrzew
- roślina drzewiasta o zdrewniałych jedynie starszych (dolnych) odcinkach pędów, najmłodsze odcinki pędów są niezdrewniałe i zimą zwykle przemarzają,
- drzewo
- wysoka roślina drzewiasta, o wysokości przekraczającej zwykle 5 metrów i o części nadziemnej zróżnicowanej na oś główną - pień i umieszczoną na pewnej wysokości koronę - utworzoną przez rozgałęzienia pnia; niższe rośliny drzewiaste, bez zróżniowania części nadziemnej na pień i koronę to krzewy
- krzew
- niska roślina drzewiasta, nie przekraczająca zwykle 5 metrów wysokości; w przeciwieństwie do drzew (które są też wyższe) krzewy nie mają zróżnicowanej części nadziemnej na pień i koronę, poszczególne pędy wyrastają z szyi korzeniowej lub korzeni; bardzo niskie krzewy (poniżej 50 cm wysokości) określa się mianem krzewinki
- krzewinka
- niski krzew tj. poniżej 50 cm wysokości; pędy krzewinek często płożą się
- kwiat
- wyspecjalizowany, skrócony pęd służący do tworzenia nasion i owoców; » więcej o kwiatach
- kwiatostan
- pęd kwiatonośny z więcej niż jednym kwiatem, skupienie kwiatów; artykuł o kwiatostanach
- liść
- najczęściej płaski zielony organ wyrastający z łodygi (także z nasady łodygi lub z przekształconej podziemnej łodygi - kłącza); » więcej o liściach i ulistnieniu
- łodyga
- główna oś pędu, zwykle z
liśćmi
- łupina
- zewnętrzna część nasienia powstała z osłonek zalążka, osłania zarodek i elementy spichrzowe nasienia
- miodnik, nektarium, nektar
organ gruczołowy wydzielający nektar zwabiający owady (przystosowanie do owadopylności);
miodnik pozakwiatowymiodniki często spotyka się w obrębie kwiatu, na liściach przykwiatowych, czasem na ogonkach liściowych lub na innych częściach rośliny tzw. miodniki pozakwiatowe
na fotografii miodniki pozakwiatowe na krawędzi blaszki liściowej czereśni dzikiej (Prunus avium)
- myrmekochoria, mrówkosiewność
- rozsiewanie nasion z pomocą mrówek
nasiona przystosowane do myrmekochorii posiadają często specjalny, apetyczny dla mrówek, wyrostek - elajsom
- nasienie
- powstaje z zalążka u roślin kwiatowych, służy do rozmnażania się i jest też formą przetrwalnikową; zbudowany jest z zarodka i łupiny, zwykle także z elementów spichrzowych jak bielmo i obielmo
- owadopylność
- przenoszenie pyłku na znamię słupka za pośrednictwem owadów; ewolucyjne przystosowanie do owadopylności występuje u wielu roślin kwiatowych - umożliwia skuteczny transport pyłku do innego oddalonego egzemplarza tego gatunku, co sprzyja utrzymaniu większej zmienności w obrębie populacji - a jest to korzystne zjawisko dla przetrwania DNA w dłuższej perspektywie
przeważnie rolę zapylaczy wykonują błonkówki (w tym pszczoły i trzmiele), muchówki i motyle
owady są zachęcane do odwiedzenia kwiatu wieloma środkami wabiącymi - barwą i kształtem (w skrajnym przypadkach okwiat może przypominać samicę danego gatunku owada np. u dwulistnika muszego (Ophrys insectifera)), zapachem, wydzielaniem pokarmu dla owadów - nektaru,
związek pomiędzy danym gatunkiem rośliny a owadami może być luźny - gdy wiele grup owadów może brać udział w zapylaniu, ściślejszy np. u koniczyna (Trifolium) gdzie zapylać mogą tylko trzmiele a pszczoły już nie lub ścisłu - gdy zapyleczem może być tylko jeden wyspecjalizowany gatunek owada np. u figowiec właściwy (Ficus carica) tylko jeden określony gatunek osy
- owoc
- organ zawierający
nasiona który powstaje ze ścianzalążni ,owoce pozorne powstają przez rozrost innych częścikwiatu lubkwiatostanu ; » więcej o owocach i ich rodzajach
- pączek
- zawiązek pędu, rozwijając się daje początek liściom lub kwiatom, dopowiednio mówimy o pączkach liściowych, kwiatowych lub mieszanych
- pappus
- włoski, szczecinki lub rąbki na owocach i zalążniach u gatunków w rodzinie złożonych (Asteraceae)
- plewinka
- w koszyczkach kwiatowych niektorych gatunków z rodziny astrowatych (Asteraceae) i szczeciowatych (Dipsacaceae) łuseczka (przekształcony liść) u podstawy kwiatów; jej obecność i forma ma znaczenie diagnostyczne
- podkwiatek
- u jednoliściennych jeden, u dwuliściennych dwa, zredukowane, błoniaste listki na szypule kwiatu
- przedprątność (protandria), przedsłupność (protogynia)
- przystosowanie ewolucyjne roślin kwiatowych utrudniające samozapylenie (i samozapłodnienie) w kwiecie - pręciki dojrzewają wcześniej niż słupek
odwrotna sytuacja to przedsłupność, gdy słupek jest dojrzały wcześniej niż dojrzewają pylniki
- rozłogi
- podziemne lub nadziemne, płożące się i zakorzeniające się pędy wyrastające z nasady łodygi lub z
kłącza
- kserofit
- kserofit roślina przystosowana do życia w suchych siedliskach; przystosowanie polega na takich zmianach w budowie ciała, które znacząco ograniczają zużycie wody na parowanie (transpirację); w zależności od szczegółów strategii przystosowawczej kserofity dzieli się na rośliny magazynujące wodę - sukulenty i rośliny skrajnie redukujące zużycie wody a przy tym przystosowane do pobieranie wody z miejsc trudno dostępnych - sklerofity
- sukulent, roślina gruboszowata
- sukulenty to rośliny przystosowane do znoszenia suszy dzięki zdolności magazynowana zapasu wody w wyspecjalizowanej tkance - miękiszu wodnym, dodatkowo, jak inne kserofity sukulenty posiadają różne przystosowania ograniczające zużycie wody na parowanie (transpirację);
W zależności od umiejscowienia miękiszu wodnego mówi się o sukulentach łodygowych (np. kaktusy) lub liściowych (przedstawiciele rodzaju rozchodnik (Sedum)), odpowiednie części rośliny są silnie zgrubiałe.
- sklerofit, suchorośle
- sklerofity to rośliny przystosowane do znoszenia suszy dzięki:
· silnej redukcji zużcia wody na parowanie (transpirację) (zgrubiałe, zdrewniałe pędy okryte zgrubiałą, skutynizowaną lub zdrewniałą skórką, często z nalotem woskowym lub gęto okryte włoskami), liście mniej lub bardziej zredukowane, zgrubiałe, o powierzchni pokrytej woskiem lub kutnerem),
· zdolności do pobieranie wody z dużej głębokości - dzięki głęboko siegającemu systemowi korzeniowemu oraz wysokiemu ciśnieniu osmotycznemu soków - są zdolne pobierać wodę z miejsc mniej lub bardziej zasolonych,
- szypuła
- trzonek kwiatostanu
- szypułka
- trzonek kwiatu
- wiatropylność, anemofilia, anemogamia
- przenoszenie pyłku na znamię słupka za pośrednictwem wiatru; ewolucyjne przystosowanie do wiatropylności jest uważane za prymitywną cechę, w dużym stopniu opiera się na przypadku, dla skutecznego zapylenia jest konieczne są przystosowania kwiatu - okwiat jest zredukowany, niepozorny lub go brak, pręciki mają długi wiotkie nitki (co służy lepszemy wytrząsaniu pyłku przy podmuchach wiatru) a znamię słupka jest podzielone na lepkie ramiona co służy lepszemu wyłapywaniu pyłku unoszącego sie w powietrzu;
typem kwiatostanu przystosowanego do wiatropylności jest kotka
- zapylenie
- przeniesienie pyłku na znamię słupka (u okrytozalążkowych), w następstwie prowadzi do zapłodnienia;
zapylenie może być wspomagane przez wiatr - wiatropylność lub zwierzęta, najczęściej owady - owadopylność
| Literatura (REFERENCES) | Rutkowski L., 1998 - Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. [15] - [18] Szweykowska, A., Szweykowski, J. (red.), 2003 - Słownik botaniczny. [51] |