· zbiorcza lista chronionych roślin naczyniowych, w układzie systematycznym z obrazkami
Rośliny chronione, podlegające w Polsce ochronie na podstawie Rozporządza Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących roślin objętych ochroną [50] na podstawie Ustawy o ochronie przyrody z dnia 16 kwietnia 2004 r.".
Rozporządzenie to zawiera cztery załączniki z listami glonów, mszaków i roślin naczyniowych podlegających różnym formą ochrony:
· załącznik pierwszy to lista roślin podlegających ochronie ścisłej z zaznaczeniem tych, w stosunku do których nie stosują się wyłączenia z ochrony ścisłej opisane w paragrafie 7 i z zaznaczeniem przypadków, gdy wymagają ochrony czynnej
· załącznik drugi to lista roślin podlegających ochronie częściowej
· załącznik trzeci wskazuje te rośliny podlegające ochronie częściowej (tj. z załącznika drugiego), które mogą być pozyskiwane i wskazuje sposoby ich pozyskania
· załącznik czwarty określa strefy ochronne dla niektórych roślin z zaznaczeniem tych, w stosunku do których nie stosują się wyłączenia z ochrony ścisłej opisane w paragrafie 7 i z zaznaczeniem przypadków, gdy wymagają one ochrony czynnej
Paragraf 6 rozporządzenia określa zakazy w stosunku do dziko występujących roślin ze wszystkich czterech załączników. Zakazy obejmują:
1) zrywania, niszczenia i uszkadzania;
2) niszczenia ich siedlisk i ostoi;
3) dokonywania zmian stosunków wodnych, stosowania środków chemicznych, niszczenia ściółki leśnej i gleby w ostojach;
4) pozyskiwania, zbioru, przetrzymywania, posiadania, preparowania i przetwarzania całych roślin i ich części;
5) zbywania, nabywania, oferowania do sprzedaży, wymiany i darowizny roślin żywych, martwych, przetworzonych i spreparowanych, a także ich części i produktów pochodnych;
6) wwożenia z zagranicy i wywożenia poza granicę państwa roślin żywych, martwych, przetworzonych i spreparowanych, a także ich części i produktów pochodnych.
Paragraf 7 rozporządzenia wskazuje wyłączenia z ochrony dziko występujących roślin.
Paragraf 7 w punkcie 1w stosunku do
· roślin z załącznika pierwszego (ochrona ścisła), tam gdzie takie wyłączenie nie zostało jawnie zabronione w tym rozporządzeniu
· wszystkich gatunków z załącznika drugiego - tj. roślin pod ochroną częściową
dopuszcza:
1) zrywanie, niszczenie i uszkadzanie;
2) niszczenie ich siedlisk i ostoi;
3) dokonywanie zmian stosunków wodnych, stosowanie środków chemicznych, niszczenie ściółki leśnej i gleby w ostojach;
w dwóch przypadkach:
1) wykonywania czynności związanych z prowadzeniem racjonalnej gospodarki rolnej, leśnej lub rybackiej, jeżeli technologia prac uniemożliwia przestrzeganie zakazów;
2) usuwania roślin niszczących materiały lub obiekty budowlane.
Wyłączenie te w praktyce zrównują stopień ochrony większości roślin z listy chronionych ścisłych (te bez "wyłączenia wyłączeń") do stopnia ochrony roślin na liście roślin pod ochroną częściową.
Paragraf 7 w punkcie 2 dopuszcza w stosunku do roślin z załącznika trzeciego (ochrona częściowa z dopuszczeniem pozyskiwania) czynności związane z obrotem surowcem roślinnym tj.:
4) pozyskiwanie, zbiór, przetrzymywanie, posiadanie, preparowanie i przetwarzanie całych roślin i ich części;
5) zbywanie, nabywanie, oferowanie do sprzedaży, wymianę i darowiznę roślin żywych, martwych, przetworzonych i spreparowanych, a także ich części i produktów pochodnych;
6) wwożenie z zagranicy i wywożenie poza granicę państwa roślin żywych, martwych, przetworzonych i spreparowanych, a także ich części i produktów pochodnych.
Paragraf 8 określa niektóre sposoby ochrony gatunków dziko występujących roślin. Polegają one na:
1) zabezpieczaniu ostoi i stanowisk roślin przed zagrożeniami zewnętrznymi;
2) wykonywaniu zabiegów ochronnych utrzymujących właściwy stan siedliska roślin, w szczególności:
a) utrzymywaniu lub odtwarzaniu właściwych dla gatunku stosunków świetlnych,
b) utrzymywaniu lub odtwarzaniu właściwego dla gatunku stanu gleby lub wody,
c) utrzymywaniu lub odtwarzaniu właściwych dla gatunku stosunków wodnych,
d) koszeniu siedliska, w sposób właściwy dla gatunku,
e) wypasie zwierząt gospodarskich na obszarze siedliska, w sposób właściwy dla gatunku chronionego,
f) regulowaniu liczebności roślin, grzybów i zwierząt mających wpływ na chronione gatunki;
3) wspomaganiu rozmnażania się gatunku na stanowiskach naturalnych;
4) obserwacji i dokumentowaniu (monitoring) stanowisk, ostoi i populacji gatunków;
5) zabezpieczaniu reprezentatywnej części populacji przez ochronę ex situ;
6) zasilaniu populacji naturalnych przez wprowadzenie osobników z hodowli ex situ;
7) przywracaniu roślin z hodowli ex situ do środowiska przyrodniczego;
8) przenoszeniu roślin zagrożonych na nowe stanowiska;
9) edukacji w zakresie rozpoznawania gatunków chronionych i sposobów ich ochrony;
10) prowadzeniu upraw roślin należących do gatunków chronionych wykorzystywanych do celów gospodarczych;
11) promowaniu technologii prac związanych z prowadzeniem racjonalnej gospodarki rolnej, leśnej i rybackiej, umożliwiających zachowanie ostoi i stanowisk gatunków chronionych.
Jak widać w projekt Atlasu Roślin wpisuje się w zalecane przez Ustawodawcę sposoby ochrony wymienione w punkcie 8 (edukacja, propagowanie wiedzy o roślinach chronionych) i w pewnym stopniu w punkcie 4 (obserwacja, monitoring stanowisk).
Warto też zauważyć, że punkt 10 (prowadzenie uprawy) odnosi się do działań mających zmniejszyć antropopresję na rośliny chronione na naturalnych stanowiskach - innymi słowy są zalecane działania zmniejszające ryzyko wyrywania roślin na stanowiskach bo są komuś potrzebne lub podobają się. W szczególności wpisuje się w ten punkt propagowanie uprawy w ogrodach roślin chronionych (oczywiście nasiona lub sadzonki nie mogą pochodzić bezpośrednio z naturalnych stanowisk) i udostępnianie wytworzonych nasion lub sadzonek innym amatorom uprawy roślin.
W atlasie są stosownie opisane wszystkie gatunki roślin naczyniowych z załączników do rozporządzenia. Tekst wskazujący fornę ochrony znajduje się pod nazwą gatunkową występującą na stronie gatunku lub jednostki taksonomicznej nadrzednej nad gatunkiem gdzie gatunek jest wymieniany.
· zbiorcza lista chronionych roślin naczyniowych, w układzie systematycznym z obrazkami