atlas-roslin.pl

formy życiowe roślin

formy życiowe roślin

Poszczególne gatunki roślin tworzą osobniki o różnej formie i wielkości. Jednym możliwych kryteriów podziału na typy form jest położenie zimujących pąków względem powierzchni ziemi i ogólnej strategii zimowania. Raunkiaer zdefiniował następującą klasyfikację form życiowych roślin z obszarów o klimacie chłodnym lub umiarkowanym, dla których charakterystyczna jest zimowa przerwa w wegetacji:

fanerofity, megafanerofity, nanofanerofity

fanerofit

megafanerofity

nanofanerofity

fanerofity (jawnopączkowe) rośliny z pączkami zimującymi ponad powierzchnią okrywy śnieżnej - należą tu:

space

nanofanerofity tj. niskie drzewa do 5 m wysokości i większe krzewy powyżej 0.5 m wysokości

chamefity

chamefit

chamefity (niskopączkowe) rośliny z pączkami zimującymi w okrywie śnieżnej, wzniesione nisko ponad powierzchnią gleby - należą tu przede wszystkim krzewinki od 25 do 50 cm wysokości (chamefity drzewiaste tj. o zdrewniałych pędach) oraz chamefity zielne (te o wysokości do 25 cm)

hemikryptofity

hemikryptofit

hemikryptofity (naziemnopączkowe) rośliny z pączkami zimującymi na powierzchni gleby, pączki mogą być ukryte w przylegającej do ziemi różyczce liściowej

kryptofity

kryptofit

kryptofity (skrytopączkowe) rośliny z pączkami zimującymi pod powierzchnią gleby lub wody - tu należą liczne byliny

geofity

geofit

geofity to kryptofity z pączkami ukrytymi w glebie - tu nalezą byliny z kłączami, bulwami lub cebulami

rośliny-wodne, helofity, hydrofity

helofit

hydrofit

rośliny wodne

rośliny wodne to kryptofity o pąkach zimujących na dnie zbiornika wodnego; rozróżniamy:

space

hydrofity to rośliny rosnące w całości pod wodą, na powierzchnie mogą okresowo wystawać jedynie kwiaty,

terofity

terofit

terofity zimują lub przetrzymują okres suszy, w postaci nasion - są roślinami rocznymi (roślinami jednorocznymi)

bylina

Byliny to wieloletnie rośliny zielne kwitnące częściej niż raz w życiu; zimę przeżywają pączki, umieszczone na pędzie podziemnym lub w rozecie liściowej przylegającej do ziemi; w zależności od rodzaju podziemnego organu przetrwalnikowego wyróżniamy byliny kłączowe, bulwowe i cebulowe.

roślina zielna

Rośliny zielne mają niezdrewniałe lub słabo zdrewniałe pędy nadziemne okryte skórką; zwykle pędy niezdrewniałe nie mogą przetrwać zimy ale są liczne wyjątki np. rośliny ozime i rośliny dwuletnie.

roślina drzewiasta

Rośliny drzewiaste mają korzenie i pędy zdrewniałe; są długowieczne i wielokrotnie powtarzają kwitnienie i owocowanie w kolejnych sezonach wegetacji; do roślin drzewiastych zalicza się: drzewa, krzewy, krzewinki, podkrzewy, i pnącza (liany); granice pomiędzy poszczególnymi typami roślin drzewiastych nie są ścisłe, konkretne egzemplarze danego gatunku mogą być formami przejściowymi lub należeć do różnych typów.

pnącze, liana

liana

pnącze

pnącze to roślina o pędzie wydłużonym, stosunkowo cienkim wobec swej długości i elastycznym (przynajmniej za młodu) - pnącze wznosi się korzystając z podpór np. pni drzew, skał, ścian budowli - okręcając się lub czepiając się specjalnymi (np. wąsami)

space

podkrzew, półkrzew

podkrzew

Podkrzew (półkrzew) to roślina drzewiasta o zdrewniałych jedynie starszych (dolnych) odcinkach pędów, najmłodsze odcinki pędów są niezdrewniałe i zimą zwykle przemarzają.

drzewo

wysoka roślina drzewiasta, o wysokości przekraczającej zwykle 5 metrów i o części nadziemnej zróżnicowanej na oś główną - pień i umieszczoną na pewnej wysokości koronę - utworzoną przez rozgałęzienia pnia; niższe rośliny drzewiaste, bez zróżnicowania części nadziemnej na pień i koronę to krzewy

krzew

niska roślina drzewiasta, nie przekraczająca zwykle 5 metrów wysokości; w przeciwieństwie do drzew (które są też wyższe) krzewy nie mają zróżnicowanej części nadziemnej na pień i koronę, poszczególne pędy wyrastają z szyi korzeniowej lub korzeni; bardzo niskie krzewy (poniżej 50 cm wysokości) określa się mianem krzewinki

krzewinka

niski krzew tj. poniżej 50 cm wysokości; pędy krzewinek często płożą się

mezofit

Roślina siedlisk umiarkowanie wilgotnych i o umiarkowanych temperaturach. W budowie nie ma elementów służących do radzenia sobie ze skrajnie suchymi warunkami bytowania (jak u kserofitów), ani nie ma cech roślin siedlisk bardzo wilgotnych lub roślin wodnych. Mezofitami jest większość naszej flory.

kserofit

kserofit roślina przystosowana do życia w suchych siedliskach; przystosowanie polega na takich zmianach w budowie ciała, które znacząco ograniczają zużycie wody na parowanie (transpirację); w zależności od szczegółów strategii przystosowawczej kserofity dzieli się na rośliny magazynujące wodę - sukulenty i rośliny skrajnie redukujące zużycie wody a przy tym przystosowane do pobieranie wody z miejsc trudno dostępnych - sklerofity

sukulent, roślina gruboszowata

sukulent

Sukulenty (rośliny gruboszowate), to rośliny przystosowane do znoszenia suszy dzięki zdolności magazynowana zapasu wody w wyspecjalizowanej tkance - miękiszu wodnym, dodatkowo, jak inne kserofity sukulenty posiadają różne przystosowania ograniczające zużycie wody na parowanie (transpirację).

space

sklerofit, suchorośle

sklerofit

Sklerofity (suchorośla), to rośliny przystosowane do znoszenia suszy dzięki:

space

· zdolności do pobieranie wody z dużej głębokości - dzięki głęboko sięgającemu systemowi korzeniowemu oraz wysokiemu ciśnieniu osmotycznemu soków - są zdolne pobierać wodę z miejsc mniej lub bardziej zasolonych.

epifit

roślina nie korzeniąca się w ziemi a bytująca na powierzchni innych roślin; w tropikalnych lasach deszczowych gatunki epifityczne są liczne - występują najczęściej w koronach drzew; we florze Polski epifity są nieliczne - ten sposób wzrostu występuje u niektórych mchów i u jemioła pospolita (Viscum album) oraz kanianka (Cuscuta)

Ze względu na sposób odżywiania się można wyróżnić:

autotrofy, samożywne

autotrof

samożywna (roślina)

Autotrofy to rośliny samożywne — czerpiące energię z procesu fotosyntezy. Do tej kategorii należy znakomita większość roślin flory Polski.

semiautotrofy, półpasożyty

półpasożyt

semiautotrof

Semiautotrofy (półpasożyty) to rośliny czerpiące energię przez własną fotosyntezę oraz dodatkowo wodę i różne składniki z organizmu żywiciela którym jest roślinach zielona - we florze Polski taki sposób odżywiania się występuje np. u gnidoszy (Pedicularis), bartsji alpejskiej (Bartsia alpina), szelężnika wysokogórskiego (Rhinanthus alpinus) i u jemioły pospolitej (Viscum album).

pasożyty, żywiciel, heterotrof

heterotrof

pasożyt

żywiciel

cudzożywna (roślina)

Heterotrofy (pasożyty) to rośliny cudzożywne czerpiące energię w postaci asymilatów wytworzonych przez rośliny samożywne (tj. z organizmu żywiciela) - pasożytujące na nich; we florze Polski np.

space

saprofit, organizm roztoczowy, heterotrof

roztocza

saprofity

Saprofity (roztocza) to organizmy cudzożywne (heterotrofy) czerpiąca energię w postaci gotowych związków organicznych pochodzących z rozkładu martwej materii organicznej. U roślin wyższych pośrednio, przez symbiozę z grzybami roztoczowymi, tak odżywiają się np. gnieźnik leśny (Neottia nidus-avis), korzeniówka mniejsza (Monotropa hypophegea) i korzeniówka pospolita (Monotropa hypopitys).

rośliny jednoroczne

Rośliny jednoroczne przechodzą w ciągu jednego roku (u jarych wiosna-jesień lub u ozimych jesień-lato) cały cykl życiowy tj. drogę od nasiona do kwitnienia i owocowania, po czym całkowicie zamierają. Następne pokolenie rozwija się z nasion wiosną następnego roku lub po kilku latach; a u roślin ozimych jesienią tego samego roku (lub w kolejnych latach).

rośliny dwuletnie

Rośliny dwuletnie, to rośliny zielne, które w pierwszym sezonie wegetacyjnym nie kwitną — jedynie gromadzą zapasy do tego aby zakwitnąć w kolejnym roku, wydać nasiona; po czym zamierają.

space

Do tej kategorii należą liczne warzywa których organy spichrzowe (tworzone w pierwszym roku wegetacji) użytkujemy: marchew zwyczajna (Daucus carota), selery zwyczajne (Apium graveolens), kapustne, buraki, itd. Pozostawione na kolejny sezon wegetacji wytworzyły by pędy kwiatostanowe i wydały nasiona.

rośliny jare

Rośliny jare przechodzą cykl pełen rozwój w obrębie jednego sezonu wegetacyjnego tj. w ramach wiosna-jesień tego samego roku. Do przejścia w fazę generatywną (tj. wytworzenia kwiatów) nie potrzebują jaryzacji.

space

Jednak w przypadku wielu roślin ozdobnych, aby zapewnić wcześniejsze rozpoczęcie kwitnienia, już w końcu zimy lub na początku wiosny wysiewa się je w pojemnikach i przygotowuje rozsadę do wysadzenia w gruncie, w maju.

rośliny ozime

Rośliny ozime dla pełnego rozwoju tj. przejścia do kwitnienia potrzebują okresu jaryzacji, który zachodzi zimą. Stąd ich cykl życiowy wygląda tak że wschodzą jesienią, młode roślinki zimują w gruncie, przechodząc wtedy jaryzację, i kończą rozwój w w kolejnym roku. Zwykle kwitną wcześniej, na początku lata i przed jego końcem wydają nasiona.

space

jaryzacja, jarowizacja, wernalizacja

jarowizacja

jaryzacja

wernalizacja

Jaryzacja to proces indukowania w roślinie przejścia ze fazy rozwoju wegetatywnego do generatywnego (kwitnienia i owocowania). Czynnikiem wywołującym przejście jest niska temperatura, oddziałująca przez odpowiednio długi czas.

space

genotyp, fenotyp

genotyp

fenotyp

Genotyp to zespół genów określający właściwości dziedziczne danego osobnika.

space

Przy identycznym genotypie różnych osobników, w zależności od odmiennych warunków rozwoju, będą wykształcały się osobniki różniące się cechami (wielkością, barwą, owłosieniem itd.). Zakres możliwych zmian fenotypu określa się mianem plastyczności fenotypowej.