formy życiowe roślin

Poszczególne gatunki roślin tworzą osobniki o różnej formie i wielkości. Jednym możliwych kryteriów podziału na typy form jest położenie zimujących pąków względem powierzchni ziemi i ogólnej strategii zimowania. Raunkiaer zdefiniował następującą klasyfikację form życiowych roślin z obszarów o klimacie chłodnym lub umiarkowanym, dla których charakterystyczna jest zimowa przerwa w wegetacji:

fanerofit

megafanerofity

nanofanerofity

fanerofity (jawnopączkowe) rośliny z pączkami zimującymi ponad powierzchnią okrywy śnieżnej - należą tu:

space

nanofanerofity tj. niskie drzewa do 5 m wysokości i większe krzewy powyżej 0.5 m wysokości

chamefit

chamefity (niskopączkowe) rośliny z pączkami zimującymi w okrywie śnieżnej, wzniesione nisko ponad powierzchnią gleby - należą tu przede wszystkim krzewinki od 25 do 50 cm wysokości (chamefity drzewiaste tj. o zdrewniałych pędach) oraz chamefity zielne (te o wysokości do 25 cm)

hemikryptofit

hemikryptofity (naziemnopączkowe) rośliny z pączkami zimującymi na powierzchni gleby, pączki mogą być ukryte w przylegającej do ziemi różyczce liściowej

kryptofit

kryptofity (skrytopączkowe) rośliny z pączkami zimującymi pod powierzchnią gleby lub wody - tu należą liczne byliny

geofit

geofity to kryptofity z pączkami ukrytymi w glebie - tu nalezą byliny z kłączami, bulwami lub cebulami

rośliny wodne

helofit

hydrofit

rośliny wodne to kryptofity o pąkach zimujących na dnie zbiornika wodnego; rozróżniamy:

space

hydrofity to rośliny rosnące w całości pod wodą, na powierzchnie mogą okresowo wystawać jedynie kwiaty,

terofit

terofity zimują lub przetrzymują okres suszy, w postaci nasion - są roślinami rocznymi (roślinami jednorocznymi)

bylina

Byliny to wieloletnie rośliny zielne kwitnące częściej niż raz w życiu; zimę przeżywają pączki, umieszczone na pędzie podziemnym lub w rozecie liściowej przylegającej do ziemi; w zależności od rodzaju podziemnego organu przetrwalnikowego wyróżniamy byliny kłączowe, bulwowe i cebulowe.

roślina zielna

Rośliny zielne mają niezdrewniałe lub słabo zdrewniałe pędy nadziemne okryte skórką; zwykle pędy niezdrewniałe nie mogą przetrwać zimy ale są liczne wyjątki np. rośliny ozime i rośliny dwuletnie.

roślina drzewiasta

Rośliny drzewiaste mają korzenie i pędy zdrewniałe; są długowieczne i wielokrotnie powtarzają kwitnienie i owocowanie w kolejnych sezonach wegetacji; do roślin drzewiastych zalicza się: drzewa, krzewy, krzewinki, podkrzewy, i pnącza (liany); granice pomiędzy poszczególnymi typami roślin drzewiastych nie są ścisłe, konkretne egzemplarze danego gatunku mogą być formami przejściowymi lub należeć do różnych typów.

pnącze

liana

pnącze to roślina o pędzie wydłużonym, stosunkowo cienkim wobec swej długości i elastycznym (przynajmniej za młodu) - pnącze wznosi się korzystając z podpór np. pni drzew, skał, ścian budowli - okręcając się lub czepiając się specjalnymi (np. wąsami)

space

podkrzew

Podkrzew (półkrzew) to roślina drzewiasta o zdrewniałych jedynie starszych (dolnych) odcinkach pędów, najmłodsze odcinki pędów są niezdrewniałe i zimą zwykle przemarzają.

drzewo

wysoka roślina drzewiasta, o wysokości przekraczającej zwykle 5 metrów i o części nadziemnej zróżnicowanej na oś główną - pień i umieszczoną na pewnej wysokości koronę - utworzoną przez rozgałęzienia pnia; niższe rośliny drzewiaste, bez zróżnicowania części nadziemnej na pień i koronę to krzewy

krzew

niska roślina drzewiasta, nie przekraczająca zwykle 5 metrów wysokości; w przeciwieństwie do drzew (które są też wyższe) krzewy nie mają zróżnicowanej części nadziemnej na pień i koronę, poszczególne pędy wyrastają z szyi korzeniowej lub korzeni; bardzo niskie krzewy (poniżej 50 cm wysokości) określa się mianem krzewinki

krzewinka

niski krzew tj. poniżej 50 cm wysokości; pędy krzewinek często płożą się

mezofit

Roślina siedlisk umiarkowanie wilgotnych i o umiarkowanych temperaturach. W budowie nie ma elementów służących do radzenia sobie ze skrajnie suchymi warunkami bytowania (jak u kserofitów), ani nie ma cech roślin siedlisk bardzo wilgotnych lub roślin wodnych. Mezofitami jest większość naszej flory.

kserofit

kserofit roślina przystosowana do życia w suchych siedliskach; przystosowanie polega na takich zmianach w budowie ciała, które znacząco ograniczają zużycie wody na parowanie (transpirację); w zależności od szczegółów strategii przystosowawczej kserofity dzieli się na rośliny magazynujące wodę - sukulenty i rośliny skrajnie redukujące zużycie wody a przy tym przystosowane do pobieranie wody z miejsc trudno dostępnych - sklerofity

sukulent

Sukulenty (rośliny gruboszowate), to rośliny przystosowane do znoszenia suszy dzięki zdolności magazynowana zapasu wody w wyspecjalizowanej tkance - miękiszu wodnym, dodatkowo, jak inne kserofity sukulenty posiadają różne przystosowania ograniczające zużycie wody na parowanie (transpirację).

space

sklerofit

Sklerofity (suchorośla), to rośliny przystosowane do znoszenia suszy dzięki:

space

· zdolności do pobieranie wody z dużej głębokości - dzięki głęboko sięgającemu systemowi korzeniowemu oraz wysokiemu ciśnieniu osmotycznemu soków - są zdolne pobierać wodę z miejsc mniej lub bardziej zasolonych.

epifit

roślina nie korzeniąca się w ziemi a bytująca na powierzchni innych roślin; w tropikalnych lasach deszczowych gatunki epifityczne są liczne - występują najczęściej w koronach drzew; we florze Polski epifity są nieliczne - ten sposób wzrostu występuje u niektórych mchów i u jemioła pospolita (Viscum album) oraz kanianka (Cuscuta)

Ze względu na sposób odżywiania się można wyróżnić:

autotrof

samożywna (roślina)

Autotrofy to rośliny samożywne — czerpiące energię z procesu fotosyntezy. Do tej kategorii należy znakomita większość roślin flory Polski.

semiautotrof

półpasożyt

Semiautotrofy (półpasożyty) to rośliny czerpiące energię przez własną fotosyntezę oraz dodatkowo wodę i różne składniki z organizmu żywiciela którym jest roślinach zielona - we florze Polski taki sposób odżywiania się występuje np. u gnidoszy (Pedicularis), bartsji alpejskiej (Bartsia alpina), szelężnika wysokogórskiego (Rhinanthus alpinus) i u jemioły pospolitej (Viscum album).

heterotrof

pasożyt

żywiciel

cudzożywna (roślina)

Heterotrofy (pasożyty) to rośliny cudzożywne czerpiące energię w postaci asymilatów wytworzonych przez rośliny samożywne (tj. z organizmu żywiciela) - pasożytujące na nich; we florze Polski np.

space

saprofity

roztocza

Saprofity (roztocza) to organizmy cudzożywne (heterotrofy) czerpiąca energię w postaci gotowych związków organicznych pochodzących z rozkładu martwej materii organicznej. U roślin wyższych pośrednio, przez symbiozę z grzybami roztoczowymi, tak odżywiają się np. gnieźnik leśny (Neottia nidus-avis), korzeniówka mniejsza (Monotropa hypophegea) i korzeniówka pospolita (Monotropa hypopitys).

rośliny jednoroczne

Rośliny jednoroczne przechodzą w ciągu jednego roku (u jarych wiosna-jesień lub u ozimych jesień-lato) cały cykl życiowy tj. drogę od nasiona do kwitnienia i owocowania, po czym całkowicie zamierają. Następne pokolenie rozwija się z nasion wiosną następnego roku lub po kilku latach; a u roślin ozimych jesienią tego samego roku (lub w kolejnych latach).

rośliny dwuletnie

Rośliny dwuletnie, to rośliny zielne, które w pierwszym sezonie wegetacyjnym nie kwitną — jedynie gromadzą zapasy do tego aby zakwitnąć w kolejnym roku, wydać nasiona; po czym zamierają.

space

Do tej kategorii należą liczne warzywa których organy spichrzowe (tworzone w pierwszym roku wegetacji) użytkujemy: marchew zwyczajna (Daucus carota), selery zwyczajne (Apium graveolens), kapustne, buraki, itd. Pozostawione na kolejny sezon wegetacji wytworzyły by pędy kwiatostanowe i wydały nasiona.

rośliny jare

Rośliny jare przechodzą cykl pełen rozwój w obrębie jednego sezonu wegetacyjnego tj. w ramach wiosna-jesień tego samego roku. Do przejścia w fazę generatywną (tj. wytworzenia kwiatów) nie potrzebują jaryzacji.

space

Jednak w przypadku wielu roślin ozdobnych, aby zapewnić wcześniejsze rozpoczęcie kwitnienia, już w końcu zimy lub na początku wiosny wysiewa się je w pojemnikach i przygotowuje rozsadę do wysadzenia w gruncie, w maju.

rośliny ozime

Rośliny ozime dla pełnego rozwoju tj. przejścia do kwitnienia potrzebują okresu jaryzacji, który zachodzi zimą. Stąd ich cykl życiowy wygląda tak że wschodzą jesienią, młode roślinki zimują w gruncie, przechodząc wtedy jaryzację, i kończą rozwój w w kolejnym roku. Zwykle kwitną wcześniej, na początku lata i przed jego końcem wydają nasiona.

space

jaryzacja

jarowizacja

wernalizacja

Jaryzacja to proces indukowania w roślinie przejścia ze fazy rozwoju wegetatywnego do generatywnego (kwitnienia i owocowania). Czynnikiem wywołującym przejście jest niska temperatura, oddziałująca przez odpowiednio długi czas.

space

genotyp

fenotyp

Genotyp to zespół genów określający właściwości dziedziczne danego osobnika.

space

Przy identycznym genotypie różnych osobników, w zależności od odmiennych warunków rozwoju, będą wykształcały się osobniki różniące się cechami (wielkością, barwą, owłosieniem itd.). Zakres możliwych zmian fenotypu określa się mianem plastyczności fenotypowej.