atlas-roslin.pl

łodyga, pęd

telomowe rośliny

Rośliny telomowe (także zwane roślinami wyższymi, organowcami) — rośliny o budowie tkankowej, przeważnie osiowej (patrz kormofity), przystosowane do życia na lądzie (wtórnie niektóre wodne).

Do rośliny wyższych należą mszaki (glewiki, wątrobowce i mchy) oraz rośliny naczyniowe (nasienne oraz paprotniki w dawnym rozumieniu).

kormofity

lat. plantae cormophytae; ros. листостебелные растения;

oś (rośliny)

lat. axis; niem. Achse

rośliny osiowe

Rośliny osiowe (kormofity [z greckiego kormos - pień], osiowce) o ciele złożonym z korzenia, łodygi (lat. organa axalia "organy osiowe") tworzących razem oś rośliny i umieszczonych na łodydze liści. Takie organy jak kwiat i kwiatostan są przekształconymi, silnie specjalizowanymi pędami.

Rośliny osiowe są jednocześnie roślinami naczyniowymi, - posiadające wyspecjalizowane tkanki przewodzące wodę i asymilaty. Do roślin naczyniowych należą paprotniki (w dawnym szerokim rozumieniu) i rośliny nasienne (w dawnym ujęciu nagozalążkowe i okrytozalążkowe).

Mszaki nie są roślinami naczyniowymi — nie posiadają wyspecjalizowanych tkanek i narządów do przewodzenia wody, w miejsce korzeni są chwytniki, spełniające tylko funkcje mechaniczne, przytwierdzające i stabilizujące.

łodyga

lat. cauloma, caulis; ang. stem; niem. Sprossachse, Stängel (Stg); ros. стебель; cz. stonek; slo. stonka;

łodyga główna

lat. caulis primarius; niem. Hauptachse; ros. главный стебель;
Łodyga (kaulon) to (w typowych przypadkach) nadziemna oś rośliny (lat. axis ascendens, rosnąca ku górze) na której wyrastają liście i kwiaty, na łodydze w pachwinach liści znajdują się pączki. Typowa łodyga spełnia funkcje mechaniczną i fizjologiczną - przewodząc asymilaty oraz wodę z solami mineralnymi.

U roślin wodnych łodyga może nie wykazywać geotropizmu i fototropizmu dodatniego lub niewielki taki; tak jak i w przypadku łodyg płożących się lub przekształconych podziemnych np. rozłogów, kłączy, niektórych bulw pędowych.

Na łodydze można wyróżnić miejsca wyrastania liści (węzły) i odcinki pomiędzy nimi (międzywęźla); są one ułożone w charakterystyczny dla danej grupy gatunków sposób (patrz ulistnienie).

Dzięki pąkom pachwinowym umieszczonym w kątach liści łodyga główna może rozgałęziać się, tworząc łodygi boczne (pędy boczne), czyli rozgałęzienia pierwszego i dalszych rzędów.

Łodyga może być zielna (tożsama z pędem); stosunkowo nietrwała, w klimacie umiarkowanym sezonowa. Może też być może być mniej lub bardziej trwała, wieloletnia i zdrewniała (u drzew, krzewów, krzewinek i półkrzewów), nieraz znacznej grubości (pnie drzew, konary). Na powierzchni łodygi mogą być przetchlinki. U roślin wieloletnich może być okryta korą wtórną.

U niektórych grup roślin są specyficzne rodzaje łodyg: źdźbło u traw, głąbik (bezlistna z kwiatostanem na szczycie), kłodzina u palm lub głąb (mięsisty krótkopęd u niektórych kapust).

Łodyga silnie przekształcona może pełnić specyficzne funkcje: spichrzowo-przetrwalnikową: kłącze, bulwa pędowa,; rozmnażanie-rozprzestrzenianie: rozłóg; fotosynteza: gałęziak; obronną i mechaniczną: cierń pędowy i wąs pędowy.

Łodyga ma też charakterystyczny kształt na przekroju poprzecznym, może być obła, spłaszczona, w różny sposób kanciasta, rowkowana, karbowana lub oskrzydlona.

Wnętrze łodygi może być pełne, z komorowatym lub gąbczastym rdzeniem lub może być pusta w środku, czyli dęta.

pęd

lat. frons, gen. sg. frondis; ang. shoot; niem. Spross, Trieb; ros. побег; cz. prýt; slo. výhonok;
Zobacz też łodyga zielna i pęd u mchów i wątrobowców ulistnionych.
Pęd to łodyga zielna lub w niewielkim stopniu zdrewniała wraz z liśćmi i umieszczonymi w pachwinach liści pąkami, ewentualnie z kwiatami. Funkcją pędu jest odżywianie poprzez fotosyntezę i ewentualnie rozmnażanie (o ile niesie kwiaty).

U roślin zielnych łodyga pędu jest niedrewniejąca (pod koniec sezonu wegetacji zwykle zamiera).

Pęd oprócz typowej ulistnionej formy może ulegać różnym przekształceniom np. w pęd podziemny — rozłogi, kłącza, cebule, bulwy pędowe lub takie twory jak cierń, gałęziak, liściak, wąs pędowy.

W przypadku drzew, krzewów i półkrzewów terminu pęd używa się zwyczajowo w odniesieniu do ulistnionych łodyg jednorocznych lub dwuletnich, niezdrewniałych lub w niewielkim stopniu. Pień, konary, gałęzie i gałązki, jako że zdrewniałe, to już nie są pędy lecz łodygi — główna i boczne kolejnych rzędów rozgałęzień łodygi.

Zwłaszcza dla roślin wieloletnich charakterystyczne są też takie formy pędów jak krótkopędy i długopędy.

łodyga zielna

lat. caulis (herbaceus), cauloma herbaceum; ang. shoot; niem. Stängel; ros. стебель травянистый; slo. byľ;
Łodyga zielna, niedrewniejąca, niosąca liście i umieszczone w pachwinach liści pąki. Pod koniec sezonu wegetacji zwykle zamiera, nie zimuje.

W praktycznym użyciu przy opisie roślin zielnych opuszcza się epitet "zielna" i używa się samego pojęcia "łodyga" (lat. caulis); w takim kontekście łodygi roślin drzewiastych nazywa się gałęźmi.

W potocznym użyciu często utożsamiana z pojęciem pędu (łodyga zielna + liście + kwiaty). Terminy łodyga oraz pęd używa się do pewnego stopnia zamiennie.

łodyga zdrewniała

lat. cauloma lignosum;
Łodyga zdrewniała, trwająca przynajmniej przez kilka sezonów wegetacji lub przez cały czas życia rośliny. Występuje przede wszystkim u roślin drzewiastych.

długopęd (pęd wydłużony)

lat. auxiblastus; ang. long shoot; niem. Langtrieb;
Pęd boczny z międzywęźlami normalnej długości lub wydłużonymi, tworzący jego rozgałęzienia. Od długopędu mogą odchodzić pędy wydłużone kolejnego rzędu lub krótkopędy.

krótkopęd (pęd skrócony)

lat. brachyblastus; ang. short-shoot, spur shoot; niem. Kurztrieb;
Pęd boczny z krótkimi międzywęźlami (zwykle nielicznymi). Z uwagi na silne skrócenie osi łodygi może być widoczny jako pęczek liści i/lub kwiatów. Typowe przykłady krótkopędów mamy u naszych drzew owocowych, modrzewia europejskiego (Larix decidua) i w rodzaju berberys (Berberis).

nasada łodygi

Nasada łodygi, czyli jej dolna część, bliższa korzenia lub głowy korzeniowej. Często odmienna od dalszej (dystalnej) części łodygi — o skróconych międzywęźlach, bezlistna lub z liśćmi dolnymi lub liśćmi odziomkowymi.

bezłodygowa (roślina)

lat. acaulis (planta), acaules (plantae); ros. бесстебелное (растение); slo. bezbyľová, bezstonková rastlina;
Roślina (pozornie) bezłodygowa gdy łodyga jest bardzo silnie skrócona [rzęsa (Lemna)] lub niewidoczna, np. w postaci krótkopędu przyziemnej różyczki liściowej [pierwiosnek bezłodygowy (Primula vulgaris)] lub piętki, cebuli [czosnek (Allium)] albo w postaci bulwocebuli [krokus (Crocus)]; także gdy liście i kwiaty wyrastają przy ziemi z głowy korzeniowej lub kłącza [kosaciec (Iris)].

Roślina posiadająca widoczną łodygę to lat. planta caulescens, l.mn. plantae caulescentes.

głąbik

lat. scapus; ang. scape; niem. Blütenschaft, Schaft; ros. стрелка; cz. stonek; slo. stvol;
Głąbik to bezlistny pęd, występujący u niektórych roślin zielnych, wyrastający z kłącza lub głowy korzeniowej, lub różyczki liściowej i niosący na szczycie kwiat lub kwiatostan.

Głąbik może być utworzony przez:
• jedno silnie wydłużone międzywęźle, ostatnie podkwiatowe (w dole mogą być silnie skrócone międzywęźla tworzące przyziemną różyczkę liściową — jest to wtedy głąbik końcowy (lat. scapus terminalis); np. u poziomka (Fragaria),
• silnie wydłużone międzywęźle łodygi bocznej, wyrastającej z kąta liścia przyziemnej różyczki liściowej — jest to wtedy głąbik pachwinowy (boczny, lateralny) (lat. scapus axillaris, lateralis); np. babka (Plantago).

Głąbik może być m.in: cylindryczny (lat. scapus cylindricus), zwężający się ku górze (lat. scabus attenuatus) [konwalia majowa (Convallaria majalis)] lub w górze zgrubiały (lat. scapus incrassatus) [Gagea bohemica, pochwiasty (lat. scapus vaginatus) tj. w dole lub na całej długości okryty pochwą lub pochwami liściowymi [śnieżyczka przebiśnieg (Galanthus nivalis)], jednokwiatowy (lat. scapus uniflorus) [śnieżyczka przebiśnieg (Galanthus nivalis)] lub wielokwiatowy (lat. scapus multiflorus) [narcyz wielokwiatowy (Narcissus tazetta)]

Głąbik występuje u wielu astrowatych (złożonych) (Asteraceae), a także w rodzajach: pierwiosnek (Primula), rosiczka (Drosera) i innych

łodygi boczne (pędy boczne)

lat. rami laterales; niem. Seltenachsen; ros. боковые ветви/побеги;
Łodyga boczna wyrasta wyrastająca z pachwiny liścia lub pąka przybyszowego na łodydze.

Łodygi boczne wyrastające na łodydze głównejrozgałęzieniami pierwszego rzędu. Na nich mogą tworzyć się łodygi boczne - rozgałęzienia kolejnego rzędu.

Łodygi boczne mogą być zielne lub zdrewniałe, te drugie (acz nie wyłącznie) zwykle określa się mianem gałązek lub gałęzi.

pęd płonny, pęd kwiatowy

lat. sterilis; niem. ang. steril
Pęd płonny to pęd na którym nie tworzą się kwiaty. Na pędach kwiatowych wyrastają pojedyncze kwiaty lub ich grupy zebrane w kwiatostany.

Pęd kwiatowy to pęd niosący kwiaty.

roślina kępkowa

lat. planta caespitosa; cz. trsnatá rostlina
Roślina o licznych ± prostych, gęsto stłoczonych pędach.

rozdwojony, rozszczepiony

lat. bifidus; cz. dvouklaný
O organie roślinnym — rozdzielony wcięciem przez środek na dwie części, na dwa płaty.

wierzchołek wzrostu (stożek wzrostu, merystem wierzchołkowy, merystem apikalny)

slo. vrcholový meristém;
Wierzchołek wzrostu to końcowa część pędu lub korzenia w której znajduje się tkanka merystematyczna — zachodzące w niej podziały powodują przyrost na długość a w przypadku stożka wzrostu pędu zachodzi różnicowanie się tkanki twórczej na zawiązki liści i pąków.