W Polsce występuję cztery rodzime gatunki irysów (pokazane obok).

Ponadto liczne gatunki obcego pochodzenia, a przede wszystkim odmiany mieszańcowe, są chętnie uprawianymi kłączowymi bylinami ozdobnymi.

⇑ skok do węzła klucza nadrzędnego [na stronie: Iridaceae (kosaćcowate)]
⇒ zwarta wersja klucza
  
(p) byliny cebulowe; liście nie mieczowate (nie jednakopowierzchniowe, z obu stron różne) (↓nie)
  Kilka rodzajów wcześniej włączanych do rodzaju Iris. Nie ma tu gatunków flory rodzimej. W uprawie znajduje się szereg mieszańców i gatunków uprawianych jako cebulowe byliny ozdobne.
  
  
(p) byliny kłączowe; liście mieczowate (jednakopowierzchniowe) (↑nie)
  
    
(p) zewnętrzne listki okwiatu "bez bródki" (↓nie)
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po zalogowaniu, w pełnej wersji atlasu, opcja logowan ...
    
      
(p) okwiat żółty (↓nie)
Iris pseudacorus (kosaciec żółty)
Iris pseudacorus (kosaciec żółty)
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po zalogowaniu, w pełnej wersji atlasu, opcja logowania lub zakładania konta dostępu znajduje się pr ...
·  Kwiatów 4-12.
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po zalogowaniu, w pełnej wersji atlasu, opcja log ...
Iris pseudacorus (kosaciec żółty)
wystepowanie
syn. Iris pseudoacorus · takson rodzimy lub trwale zadomowiony
  Brzegi wód, moczary, olsy.
      
      
(p) okwiat niebieski lub fioletowy (↑nie)
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po zalogowaniu, w pełnej wersji atlasu, opcja logowania lub zakładania konta dostępu znajduje się prawym górnym ro ...
·  Kwiatów zwykle 1-3(-5).
      
        
(p) łodyga silnie spłaszczona, z ostrymi oskrzydlonymi kantami (↓nie)
Iris graminea
Iris graminea
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po zalogowaniu, w pełnej wersji atlasu, opcja logowania lu ...
·  Liście trawiaste, odziomkowe przewyższają kwiatostan, 35-100cm wysokości i 0.5-1.5cm szerokości.
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po zalogowani ...
Iris graminea (kosaciec trawolistny)
takson wymarły na terenie Polski
  Uprawiany; dawniej dziko koło Cieszyna.
        
        
(p) łodyga prawie obła (↑nie)
Iris sibirica (kosaciec syberyjski)
Iris sibirica (kosaciec syberyjski)
Iris sibirica (kosaciec syberyjski)
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po zalo ...
·  Liście odziomkowe długości kwiatostanu lub krótsze, 25-80cm długości i 2-6(10)mm szerokości.
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po ...
Iris sibirica (kosaciec syberyjski)
wystepowanie
takson rodzimy lub trwale zadomowiony
  Wilgotne łąki, zarośla i dąbrowy; uprawiany, także w odmianach — kosaćce syberyjskie odmiany ogrodowe (Iris sibirica hort.).
        
    
(p) zewnętrzne listki okwiatu z bródą (↑nie)
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po zalogowaniu, w pełnej wersji atlasu, opcja logowania lub zakładania k ...
    
      
(p) łodyga 1-2-kwiatowa, do 10cm długości (↓nie)
Iris pumila (kosaciec niski)
Iris pumila (kosaciec niski)
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna ...
·  Liście 5-15cm długości, szydlasto zakończone.
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po zalogowaniu, w pełnej wersji ...
Iris pumila (kosaciec niski)
irys niski · takson uprawiany
  Rzadko uprawiany. Dał początek niektórym, wczesnym i niskim mieszańcom ogrodowym — kosaćce bródkowe (Iris ×barbata).
      
      
(p) łodyga 2-6-kwiatowa, ponad 10cm długości (↑nie)
      
        
(p) podsadki w czasie kwitnienia zielone (↓nie)
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po zalogowaniu, w pełnej wersji atlasu, opcja log ...
·  Łodygi ±tak długie jak liście lub nieco krótsze.
        
          
(p) kwiaty niebieskofioletowe, listki okwiatu z ciemniejszym żyłkowaniem lub białawymi pręgami (↓nie)
Iris aphylla (kosaciec bezlistny)
Iris aphylla
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po zalogowaniu, w pełnej wersji atlasu, opcja logowania lub zakładania konta ...
·  Dolne podsadki na brzegu i na szczycie z wąskim suchobłoniastym obrzeżeniem.
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna p ...
Iris aphylla (kosaciec bezlistny)
wystepowanie
takson rodzimy lub trwale zadomowiony
  Suche murawy i skały.
          
          
(p) kwiaty różnobarwne, zewnętrzne listki okwiatu żółte do żółtobiałych i fioletowo lub czerwonobrązowo żyłkowane, wewnętrzne listki okwiatu czysto żółte (↑nie)
Iris variegata (kosaciec pstry)
Iris variegata (kosaciec pstry)
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po zalogowaniu, w pełnej wersji atlasu, opcja logowania lub zakładania konta dostępu znajduje się prawym górnym ...
·  Podsadki całe liściaste, zielone.
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po zalogowan ...
Iris variegata (kosaciec pstry)
takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002
  Dawniej uprawiany i dziczejący (jeden z przodków niektórych odmian współczesnych kosaćców bródkowych (Iris ×barbata)).
          
        
(p) podsadki w górnej połowie suchobłoniaste (↑nie)
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po zalogowaniu, w pełnej wersji atlasu, opcja lo ...
·  Listki okwiatu fioletowe, w nasadzie żółtawe lub białawe, z żółtymi lub białawymi bródkami.
· ta cecha diagnostyczna jest widoc ...
  Uprawiane byliny ozdobne, dziczejące lub trwające w miejscu dawnej uprawy.
        
          
(p) nitki pręcików długości pylników (↓nie)
· ta cecha diagnostyczna jest wid ...
·  Zewnętrzne listki okwiatu niebieskie, niebieskofioletowe lub białe, jedynie w nasadzie szeroko ciemno żyłkowane, z bródką biała w nasadzie listka żółtawą.
  Od dawna uprawiany, niekiedy zdziczały, obecnie zastąpiony przez swoje?, często złożone, mieszańce — kosaćce bródkowe (Iris ×barbata).
          
          
(p) nitki pręcików około o 1/2 dłuższe od pręcików (↑nie)
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po zalog ...
·  Zewnętrze listki okwiatu jasnofioletowe z wyraźnym brązowofioletowym żyłkowaniem, bródka jasnożółta.
  Iris sambucina L. ≡ ? I. variegata L. × pallida Lam. (kosaciec bzowy)

Dawniej uprawiany.

          
w pełnej wersji atlasu jest tu dodatkowa, zwarta, wersja klucza - wygodna w użyciu gdy chcemy szybko zorientować się w jego strukturze lub znamy już klucz i chcemy szybciej dojść do celu