właściwości i zastosowanie

Wieloletnie byliny cebulowe zimujące w gruncie. Pęd i liście odmian uprawnych często pozostają niemal do końca sezonu wegetacji. W amatorskim cyklu uprawy cebule są wykopywane i dzielone raz na kilka lat.

space

Lilie uprawia się na rabatach bylinowych, najlepiej w grupach; odmiany niskie i niektóre gatunki botaniczne nadają się do wilgotniejszych partii ogrodów skalnych. Możliwa jest uprawa pojemnikowa — opisane szczegółowo dalej na stronie.

space

Grupa użytkowa: byliny ogrodowe · byliny cebulowe, bulwiaste lub kłączowe

wymagania i uprawa

Nieliczne gatunki botaniczne można uprawiać w miejscach podmokłych, np. lilia kanadyjska (Lilium canadense), lilia lamparcia (Lilium pardalinum).
Pędzenie lilii dla amatora jest zbyt złożone. Dla wywołania kwitnienia w okresie zimowym lub wiosennym konieczny jest trudny do uzyskania reżym termiczny oraz doświetlanie. Pędzenie na wcześniejsze kwitnienie letnie czy późniejsze jesiennego nie ma większego sensu, bo jest masa łatwiejszych ogrodowych alternatyw.
Poszczególne gatunki i grupy odmian lilii nie mają jednakowych wymagań uprawowych. Szczegółowe wymagania są więc podane przy opisach poszczególnych grup odmian i gatunków.

Stanowisko słoneczne lub częściowo ocienione; zwłaszcza młode egzemplarze niektórych gatunków wymagają cieniowania. Sama powierzchnia gleby winna być zawsze osłonięta, ocieniona, bo płytkie korzenie pędowe oraz same cebule źle znoszą przegrzanie i przesychanie. Wysoce wskazane jest ściółkowanie. Można też podsadzać lilie płytko korzeniącymi się, niskimi kwiatami letnimi.

Gleba winna być umiarkowanie żyzna, próchniczna, przepuszczalna, nie nadmiernie zwięzła, równomiernie umiarkowanie wilgotna, bez stagnującej wody. W okresie najintensywniejszego wzrostu od kwietnia do czerwca podłoże nie może przesychać, później wymagają podlewania w razie suszy. Nawozi się umiarkowanymi dawkami (rośliny wrażliwe są na zasolenie), w przypadku roztworów nawozów stosuje się stężenie 0.1-0.2%.

space

Po kwitnieniu można ściąć (nie za dużo) szczytową część pędu, z przekwitłymi kwiatami, aby roślina nie traciła energii na rozwój owoców i nasion a kierowała ją na rozwój cebuli.

Cebule lilii zimują w gruncie. Są w większości wypadków dostatecznie mrozoodporne dla cieplejszej części Polski. Dla większej pewności można na zimę okrywać rabatę, zwłaszcza w przypadku gatunków i odmian z południowo-wschodniej Azji (grupa lilii orientalnych).

W uprawie ogrodowej cebule wykopuje się tylko raz na kilka lat, w celu dokonania podziału klona cebul i zapobieżeniu nadmiernemu drobnieniu egzemplarzy. Cebule co roku, po kwitnieniu dzielą się na dwie oraz wytwarzają dodatkowe cebulki przybyszowe. Idzie za tym większą liczba pędów kwiatostanowych ale są one mniej okazałe wskutek przegęszczenia.

wykopywanie i sadzenie

Odmiennego podejścia wymaga lilia biała (Lilium candidum) którą należy wykopywać i sadzić znacznie wcześniej, bo w pierwszej połowie sierpnia. Traci ona pęd wkrótce po kwitnieniu a nowy wypuszcza już w końcu sierpnia. Ten gatunek sadzi się też wyjątkowo płytko — warstwa gleby nad wierzchołkiem cebuli nie może być większa niż kilka cm.
Niestandardowo głęboko, na 20-30 cm, sadzi się gatunki z korzeniami pędowymi jak np. lilia Davida (Lilium davidii) i lilia wspaniała (Lilium speciosum).
Cebule lilii wykopuje się w drugiej połowie września, najpóźniej na początku października tylko w celu podziału klona cebul. Nie przechowuje się ich dłużej jak kilka dni i możliwie szybko ponownie sadzi na zagony. Długie przechowywanie cebul wymaga lekko wilgotnego podłoża i stałej stałej temperatury 0-4°C co jest trudnych do realizacji w amatorskich warunkach.

space

Głębokość sadzenia dla większości lilii to 10-15 cm, płycej sadzi się mniejsze cebule, glębiej większe. Rozstawa zależy od wielkości odmiany i czasu przez jaki ma rosnąć bez wykopywania. Standardowa rozstawa jest co 20-30 cm, w przypadku szczególnie okazałych odmian co 50 cm.

uprawa lilii w donicach

Uprawa lilii w doniczkach ma sens zwłaszcza dla odmian o niskim wzroście oraz gatunków i odmian mniej zimoodpornych.
Jeśli sadzimy cebule zakupione wczesną wiosną należy zadbać aby przez kilka tygodni doniczki były w możliwie chłodnym miejscu (kilka °C to optimum) — ma to umożliwić dobre zakorzenienie cebul.
Całkiem możliwa jest uprawa lilii w donicach. Jej zaletą jest np. możliwość obejścia problemu nieodpowiedniej gleby w ogrodzie, zwłaszcza gdy cały teren ogrodu jest zbyt podmokły i nie za bardzo można coś z tym zrobić.

space

Cykl uprawy pojemnikowej jest taki sam jak w przypadku uprawy w gruncie.

space

W okresie wegetacji należy pilnować aby gleba nie przesychała nadmiernie. Problemem jest przegrzewanie się gleby. Zmniejszamy ryzyko przez: 1) stosowanie jak największych doniczek; 2) odpowiednie ustawienie donic, tak aby ich boki były osłonięte od bezpośredniej operacji słonecznej; w ostateczności można doniczkę wstawić do drugiej, pustej, o średnicy o 4 cm większej, tak że powstanie dookoła 2 cm szerokości izolacja powietrzna.

space

rozmnażanie lilii z nasion

Z nasion rozmnaża się gatunki botaniczne i odmiany ustalone (tj. rasy, w nazwie takiej odmiany występuje zwykle określenie Strain) których generatywne potomstwo jest identyczne lub wykazuje niewielką zmienność w stosunku do typu odmiany.
Zdolność kiełkowania nasion przechowywanych w temperaturze pokojowej jest krótka i wynosi kilka lat. Przechowywane w temperaturze kilku stopni (np. w lodówce) zachowują zdolność kiełkowania znacznie dłużej.
Normalnym zjawiskiem jest zamieranie znacznej części siewek.
Nasiona poszczególnych gatunków lilii różnią się sposobem i czasem kiełkowania. Przeważnie jest tak, że wysiewając bezpośrednio po zbiorze, jesienią, osiągnie się najszybszy efekt. Nasiona zostawione do wiosennego siewu mogą wejść w stan spoczynku i wtedy kiełkują nierównomiernie, dopiero po upływie roku lub dłuższym czasie.

space

Najprościej wysiewa się gatunki kiełkujące epigeicznie i szybko — do tej grupy należą odmiany ustalone i mieszańce azjatyckie, mieszańce trąbkowe oraz takie gatunki jak: lilia ulubiona (Lilium amabile), lilia zwisła (Lilium cernuum), lilia jednobarwna (Lilium concolor), lilia Davida (Lilium davidii), lilia tajwańska (Lilium formosanum), lilia lankongijska (Lilium lankongense), lilia długokwiatowa (Lilium longiflorum), lilia nepalska (Lilium nepalense), lilia drobna (Lilium pumilum), lilia królewska (Lilium regale) oraz o ile wysiane jesienią zaraz po zbiorze gatunki z kolejnej grupy (nadziemne kiełkujące powoli). Wysiewa się je do skrzynek w szklarni lub na parapecie, na przedwiośniu (luty-marzec), w rzędach co 4 cm, co 1 cm w rzędzie. W maju rozsadza się je do gruntu w rozstawie co 5 cm. W pierwszej połowie września można wykopać cebule i sadzić w miejscu docelowym. W kolejnym roku część z nich już zakwitnie.

Nadziemnie ale powoli (o ile nie wysiane jesienią, zaraz po zbiorze) kiełkują następujące gatunki, ich mieszańce oraz odmiany ustalone: lilia biała (Lilium candidum), lilia kraińska (Lilium carniolicum), lilia chalcedońska (Lilium chalcedonicum), lilia Henry'ego (Lilium henryi) (i jej ustalone mieszańce z liliami trąbkowymi), lilia przepyszna (Lilium pomponium), lilia pirenejska (Lilium pyrenaicum). Nasiona kiełkują po roku albo dwóch.

Podziemnie i natychmiast po siewie kiełkują: lilia dahurska (Lilium dauricum), lilia wspaniała (Lilium speciosum) i niektóre ustalone mieszańce azjatyckie. Dla szybkiego kiełkowania i rozwoju pierwszych liści należy je wysiewać wczesną wiosną w ogrzewanym pomieszczeniu tak aby temperatura podłoża wynosiła nieco ponad 20°C. W sprzyjających warunkach po 5-6 tygodniach są już siewki z jednym liściem.

Podziemnie i długo kiełkują mieszańce orientalne oraz ich ustalone odmiany, mieszańce martagon i mieszańce amerykańskie. Należą tu takie gatunki i ich mieszańce jak: lilia złocista (Lilium auratum), lilia bulwkowata (Lilium bulbiferum), lilia kanadyjska (Lilium canadense), lilia kolumbijska (Lilium columbianum), lilia Hansona (Lilium hansonii), lilia japońska (Lilium japonicum), lilia złotogłów (Lilium martagon), lilia zrosłopręcikowa (Lilium monadelphum), lilia lamparcia (Lilium pardalinum), lilia różowa (Lilium rubellum). I one siane po zbiorze jesienią kiełkują zwykle od razu. Problemem jest tu odpowiednia termiczna indukcji cebulki konieczna dla wytworzenia pierwszego liści. Przy właściwej technice można znacznie skrócić czas konieczny od wytworzenie cebulki wraz z pierwszym liściem. Polega ona na jesiennym kiełkowaniu nasion zmieszanych z wilgotnym podłożem i umieszczonych w worku foliowym, w ciemności, w temperaturze ok. 25°C. W okresie 3 miesięcy z nasion tworzą się cebulki. Następne trzy miesiące ten sam worek jest przechowywany w lodówce w temperaturze kilku °C. Wiosną wysadza się je do gruntu. Siewki tej grupy zwykle rozwijają się powoli i kwitną w 3-4 roku od wysiewu. Gdyby nasiona tej grupy wysiewać wiosną, to w pierwszym roku w glebie tworzą się tylko cebulki a liście pojawiają się wiosną kolejnego roku uprawy.

wegetatywne rozmnażanie lilii

Wegetatywne mnożenie jest jedynym sposobem rozmnażania większości odmian (tzw. odmiany klonalne) które są sterylne lub nie powtarzają cech rodziców w potomstwie z nasion.
Z uwagi na przenoszenie chorób wirusowych do mnożenia wegetatywnego nadają się tylko egzemplarze zdrowe i w dobrej kondycji. Nóż (jeśli używany do dzielenia) musi być dezynfekowany przy przejściu do dzielenia kolejnego egzemplarza.
Klon cebul tworzy się z czasem przez naturalny podział cebul na dwie zastępcze oraz z wyrastających u nasady łusek cebul potomnych.
Najprostszą metodą mnożenia jest podział klonu cebul oraz oddzielenie cebul przybyszowych. Cebule rozdziela się podczas jesiennego przesadzania. Czasem można je rozłamać ręcznie, czasem wymagane jest rozcięcie łączącej je części piętki.

space

U niektórych gatunków można użyć do mnożenia cebul przybyszowych tworzących się na krótszych lub dłuższych podziemnych rozłogach. Dotyczy to np. lilii nepalskiej (Lilium nepalense) (szczególnie liczne i długie rozłogi z cebulkami przybyszowymi).

Część gatunków tworzy cebulki przybyszowe w kątach liści nadziemnej części pędu (cebulki powietrzne). To takie gatunki (i ich mieszańce) jak: lilia bulwkowata (Lilium bulbiferum) i lilia tygrysia (Lilium lancifolium). Liczbę tak tworzonych cebul można zwiększyć usuwając pąki kwiatowe lub nacinając powierzchnię pędu. Cebule pędowe zbiera się gdy łatwo oddzielają się od pędu, zwykle na przełomie lipca i sierpnia. Można przyśpieszyć ich kiełkowanie przechowując do początku września w temperaturze kilku °C w lodówce i następnie wysadzając na zagon. Bez takiej procedury kiełkują dopiero po przebyciu zimy w gruncie. Kwitną w drugim-trzecim roku uprawy.

Na większą skalę można wegetatywnie rozmnażać z łusek cebul. Największą liczbę cebulek przybyszowych uzyskuje się z największych 2-3 zewnętrznych rzędów łusek cebuli — co ważne! odłamywanych razem z możliwie dużym kawałkiem piętki. Aby przyspieszyć tworzenie a następnie kiełkowanie cebul przybyszowych stosuje się technikę z jarowizacją cebulek. Łuski pobiera się przy jesiennym wykopywaniu i rozsadzaniu cebul. Można je zaprawić i traktować ukorzeniaczem. W pierwszej fazie łuski wymieszane ze stale wilgotnym podłożem utrzymuje się przez 3 miesiące w temperaturze ok. 22°C. W tym czasie u nasady łusek tworzą się liczne cebulki przybyszowe i korzonki. Następnie przez 4 miesiące utrzymuje się tą samą mieszankę łusek i cebul w temperaturze kilku °C. W kwietniu wysadza się łuski z cebulkami przybyszowymi na zagony, na głębokość 5 cm. Kiełkują po kilku tygodniach. W pierwszym roku uprawy nie dopuszcza się do kwitnienia.

space

choroby i szkodniki lilii

Choroby grzybowe, w tym gnicie cebul jest największym problemem z jakim spotykamy się przy uprawie lilii. Ryzyko zgnilizny zmniejsza się przede wszystkim przez uprawie w odpowiedniej glebie, przepuszczalnej, dobrze zdrenowanej i przewietrzonej, bez stagnującej wody. Rośliny nie mogą być przegęszczone.

space

Cebule lilii chętnie są zjadane przez podziemne gryzonie. Tutaj najpewniejszą ochroną są odpowiednio wysokie koszyczki do sadzenia roślin cebulowych.

space

Lilium lancifolium · lilia tygrysia

Lilium tigrinum
efemerofit [24]
rzadko uprawiana i czasem zdziczała

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · byliny cebulowe, bulwiaste lub kłączowe · wysokość 80-200 cm · strefa mrozoodporności 5 · kwitnienie: 8-9

Lilium auratum · lilia złocista

lilia pozłacana
takson uprawiany [24]

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · byliny cebulowe, bulwiaste lub kłączowe · wysokość 100-150 cm · strefa mrozoodporności 7 · kwitnienie: 8-9

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · byliny cebulowe, bulwiaste lub kłączowe · na rabatę bylinową · wysokość 70-150 cm · strefa mrozoodporności 5 · kwitnienie: 6

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · byliny cebulowe, bulwiaste lub kłączowe · wysokość 120-250 cm · strefa mrozoodporności 5 · kwitnienie: 6-7

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · byliny cebulowe, bulwiaste lub kłączowe · wysokość 50-200 cm · strefa mrozoodporności 5 · kwitnienie: 6-7

Lilium amabile · lilia ulubiona

takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002 [24]

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · byliny cebulowe, bulwiaste lub kłączowe · wysokość 80-120 cm · kwitnienie: 6-7

Lilium chalcedonicum · lilia chalcedońska

takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002 [24]

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · byliny cebulowe, bulwiaste lub kłączowe · wysokość 80-120 cm · strefa mrozoodporności 5 · kwitnienie: 7-8

Lilium concolor · lilia jednobarwna

takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002 [24]

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · byliny cebulowe, bulwiaste lub kłączowe · wysokość 25-60 cm · kwitnienie: 6-7

Lilium davidii · lilia Davida

takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002 [24]

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · byliny cebulowe, bulwiaste lub kłączowe · wysokość 100-200 cm · strefa mrozoodporności 5 · kwitnienie: 6-7

Lilium hansonii · lilia Hansona

takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002 [24]

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · byliny cebulowe, bulwiaste lub kłączowe · wysokość 90-150 cm · strefa mrozoodporności 5 · kwitnienie: 6

Lilium pardalinum · lilia lamparcia

takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002 [24]

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · byliny cebulowe, bulwiaste lub kłączowe · wysokość do 120 cm · kwitnienie: 7

Lilium philadelphicum · lilia filadelfijska

takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002 [24]

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · byliny cebulowe, bulwiaste lub kłączowe · wysokość 40-70 cm · kwitnienie: 7

Lilium pumilum · lilia drobna

takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002 [24]

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · byliny cebulowe, bulwiaste lub kłączowe · wysokość 15-70 cm · strefa mrozoodporności 3 · kwitnienie: 6-7

Lilium rubellum · lilia różowa

takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002 [24]

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · byliny cebulowe, bulwiaste lub kłączowe · wysokość 40-50 cm · kwitnienie: 6

Lilium speciosum · lilia wspaniała

takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002 [24]

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · byliny cebulowe, bulwiaste lub kłączowe · wysokość 60-170 cm · strefa mrozoodporności 5 · kwitnienie: 7-8