Quercus (dąb)

Rodzaj bogaty w gatunki, ogółem liczy ich ok. 400. W Polsce na terenie całego kraju występują dwa rodzime gatunki dębów: częstszy dąb szypułkowy (Quercus robur), o żołędziach umieszczonych na długich szypułkach i krótkoogonkowych liściach i rzadszy dąb bezszypułkowy (Quercus petraea) o żołędziach siedzących i dłuższych ogonkach liści oraz ich mieszaniec. Stosunkowo często możemy spotkać gatunki importowane, w tym zwłaszcza uprawiany w lasach i rozsiewający się samorzutnie dąb czerwony (Quercus rubra).

gatunki rodzime

gatunki zadomowione we florze Polski

gatunki spoza flory Polski

objaśnienie skrótów

W Polsce występują dwa częste gatunki dębów: częstszy dąb szypułkowy (Quercus robur) i rzadszy dąb bezszypułkowy (Quercus petraea) (poniżej tabela porównawcza), kilka dalszych gatunków jest stosunkowo często uprawianych (patrz klucz poniżej).

Drzewa. Pączki z wieloma łuskami.

Liście zwykle w różnym stopniu pierzasto wcinane; żyłek bocznych zwykle mniej jak 12.

Kwiaty męskie w zwieszonych kotkach.

Nasiona (żołędzie) pojedynczo, w miseczce, objęte nią w 1/4-3/4.

⇑ kl 6702 "pączki z wieloma łuskami" w "Fagaceae (bukowate)"

⇑ kl 3196 "zatoki klap zaokrąglone, klapy zwykle zaokrąglone, całobrzegie (rzadziej zaostrzone, z nielicznymi, długo wyciągniętymi ząbkami)" w "drzewiaste - liście skrętoległe, pojedyncze, podzielone"

klucz do oznaczania

w tym kluczu:⇈cerris coccinea frainetto macranthera macrocarpa palustris petraea pubescens robur rubra ⇊

nadrzędne węzły klucza tu odsyłające:

⇑ kl 6702 "pączki z wieloma łuskami" w "Fagaceae (bukowate)"

po zalogowniu, w pełnej wersji atlasu, jest tu dodatkowa, zwarta, wersja klucza - wygodna w użyciu gdy chcemy szybko zorientować się w jego strukturze lub znamy już klucz i chcemy szybciej dojść do celu; przycisk logowania jest w prawym górnym rogu strony

klucz pełny ⇑ szablon klucza

legenda: nazwa pozycji klucza *alternatywy dla tej pozycji · do pozycji w szablonie klucza: (sz) · powrót z szablonu klucza: (kl)

zęby i klapy ± długo zaostrzone

(sz) * zęby i klapy bez wyciągniętego ostkowatego zakończenia

· Klapy i zęby liścia ± długo zaostrzone, wyciągnięte w dłuższe lub krótkie ostki lub podobne twory. Klapy wąskie, wcięcia głębokie, znacznie większa jak do połowy szerokości blaszki.

· Endokarp (wewnętrzna strona łupiny nasiona) filcowato owłosiony.

· Gatunki obce. Owoce dojrzewają w drugim roku.

pączki w górze owłosione

(sz) * pączki nagie

· Pączki w górnej połowie krótko białawo omszone.

· Liście spodem jasnozielone, zupełnie nagie lub z niewyraźnymi kępkami włosków w kątach żyłek; klap 3 (4) pary, górna krawędź klapy odchodzi o osia liścia po kątem ostrym.

· Drzewo o dobrze oczyszczającej się koronie.

▶ Quercus coccinea Moench (dąb szkarłatny)

syn. Quercus ×richteri Baen. · takson uprawiany ^[491]

pączki nagie

(sz) * pączki w górze owłosione

· Pączki nagie.

· Liście spodem z wyraźnymi kępkami włosków w kątach żyłek.

pędy cienkie, zwisłe

(sz) * pędy grubsze, nie zwisłe

· Pędy cienkie, zwisłe; podobnie końce gałęzi.

· Gałęzie i pnie z licznymi krótkimi ulistnionymi pędami; drzewo słabo oczyszcza się z suchych gałęzi.

· Liście 8-12 cm długości; obustronnie czysto zielone z 2-4 parami klap, ich górna krawędź odstaje od osi liścia ± pod kątem prostym.

▶ Quercus palustris Muenchh. (dąb błotny)

takson uprawiany ^[491]

pędy grubsze, nie zwisłe

(sz) * pędy cienkie, zwisłe

· Pędy grubsze, nie zwisłe.

· Drzewo dobrze oczyszczające się z gałęzi.

· Liście 12-25 cm długości z 3-6 parami klap; z wierzchu ciemnozielone, spodem jaśniejsze bardziej żółtawe.

▶ Quercus rubra L. (dąb czerwony)

wystepowanie - Quercus rubra (dąb czerwony)

syn. Quercus borealis F. Michx. · antropofit zadomowiony we florze Polski ^[491]

⊛ Często sadzone drzewo.

zęby i klapy bez wyciągniętego ostkowatego zakończenia

(sz) * zęby i klapy ± długo zaostrzone

· Zęby i klapy tępe lub ostre ale bez wyciągniętego ostkowatego zakończenia (może być jakby nasadzona ostka — dąb burgundzki (Quercus cerris)).

ząbki i klapy z nasadzoną ostką

(sz) * ząbki i klapy bez nasadzonej ostki

· Ząbki i klapy po części tępe ale zakończone krótką, jakby nasadzoną, ostką.

· Miseczki z kędzierzawo odstającymi równowąskimi łuskami.

· Przylistki trwałe, obejmują pączki.

▶ Quercus cerris L. (dąb burgundzki)

wystepowanie - Quercus cerris (dąb burgundzki)

dąb frędzelkowaty · antropofit zadomowiony we florze Polski ^[491]

ząbki i klapy bez nasadzonej ostki

(sz) * ząbki i klapy z nasadzoną ostką

· Ząbki i klapy tępe lub zaostrzone ale nie wyciągnięte ostkowato i bez nasadzonej ostki.

· Miseczki z drobnymi łuskami, przylegającymi lub nieco odstającymi, lub tylko najwyższe łuski silnie wydłużone (dąb wielkoowocowy (Quercus macrocarpa)).

przylistki trwałe, filcowato owłosione

(sz) * przylistki nietrwałe

· Przylistki przy górnych i bocznych pączkach trwałe, gęsto filcowato owłosione.

liście płytko wcinane

(sz) * liście głębiej wcinane

· Liście płytko wcinane.

· Okwiat kwiatów męskich podzielony dalej niż do połowy na szeroko jajowate odcinki.

▶ Quercus macranthera Fisch. et C.A. Mey. ex Hohen. (dąb kaukaski)

takson uprawiany ^[491]

liście głębiej wcinane

(sz) * liście płytko wcinane

· Liście głębiej wcinane.

· Okwiat kwiatów męskich podzielony do nasady na wąsko lancetowate odcinki.

▶ Quercus frainetto Ten. (dąb węgierski)

syn. Quercus conferta Kit. · takson uprawiany ^[491]

przylistki nietrwałe

(sz) * przylistki trwałe, filcowato owłosione

· Przylistki nietrwałe, jeśli pozostają przy górnych pączkach to nie są filcowato owłosione.

⊛ Tutaj między innymi gatunki rodzime o żołędziach dojrzewających w pierwszym roku.

liście na krótkich ogonkach, nasada sercowato uszkowata

(sz) * liście z dłuższymi ogonkami, nasada klinowata lub zaokrąglona

· Ogonki liściowe krótkie, ok. 5 mm długości lub liście prawie siedzące; nasada blaszki sercowata, z uszkami po bokach ogonka liściowego.

· Szypułki owocostanów długie.

▶ Quercus robur L. (dąb szypułkowy)

wystepowanie - Quercus robur (dąb szypułkowy)

syn. Quercus pedunculata Ehrh. · rodzimy takson flory Polski ^[491]

⊛ Lasy, zarośla, sadzony.

liście z dłuższymi ogonkami, nasada klinowata lub zaokrąglona

(sz) * liście na krótkich ogonkach, nasada sercowato uszkowata

· Ogonki liściowe ponad 1 cm długości; nasada blaszki liściowej klinowata lub zaokrąglona.

pędy i pączki gęsto filcowato owłosione

(sz) * pędy i pączki nagie lub skąpo owłosione

liście duże

(sz) * liście mniejsze

· Liście 15-30 cm długości.

· Górne łuski miseczki silnie wydłużone, wystają poza jej brzeg.

· Żołędzie do 5 cm długości.

▶ Quercus macrocarpa Michx. (dąb wielkoowocowy)

takson uprawiany ^[491]

liście mniejsze

(sz) * liście duże

· Liście do ok. 10 cm długości.

· Wszystkie łuski na miseczce krótkie, przylegające.

· Żołędzie mniejsze.

▶ Quercus pubescens Willd. (dąb omszony)

wystepowanie - Quercus pubescens (dąb omszony)

antropofit zadomowiony we florze Polski ^[491]

⊛ W rezerwacie Bielinek nad Odrą oraz sadzony.

pędy i pączki nagie lub skąpo owłosione

(sz) * pędy i pączki gęsto filcowato owłosione

· Pędy i pączki nagie lub skąpo owłosione.

· Szypułki owocostanów krótkie, tak że żołędzie niemal siedzące.

▶ Quercus petraea (Matt.) Liebl. (dąb bezszypułkowy)

wystepowanie - Quercus petraea (dąb bezszypułkowy)

syn. Quercus sessiliflora Salisb. · Quercus sessilis Ehrh. · rodzimy takson flory Polski ^[491]

⊛ Lasy, brak na północnym-wschodzie Polski.

skorowidz tabel	Quercus robur (dąb szypułkowy) Quercus pedunculata Ehrh. · rodzimy takson flory Polski^[491]	Quercus petraea (dąb bezszypułkowy) Quercus sessiliflora Salisb. · Quercus sessilis Ehrh. · rodzimy takson flory Polski^[491]
liście	pokazana po zalogowaniu Liście siedzące lub na bardzo krótkim ogonku. Nasada blaszki liściowej sercowata do uszkowatej. Żyłki boczne zwykle dochodzą do końca klap i do wcięć między nimi. Wcześniejszy wiosenny rozwój liści.	pokazana po zalogowaniu XL liście Liście z wyraźnym ogonkiem, ponad 1cm długim. Nasada blaszki liściowej klinowata lub zaokrąglona. Żyłki boczne zwykle dochodzą jedynie do końca klap (do wcięć nie dochodzą). Późniejszy wiosenny rozwój liści.
szypułki owocostanów	pokazana po zalogowaniu XL owoce Szypułko owocostanów 3-7cm długości. Młode z ciemnymi pręgami.	pokazana po zalogowaniu żołędzie Żołędzie niemal siedzące na gałązkach, po (1-)3(-5) w kątach liści. Młode bez prążków.
miseczka	pokazana po zalogowaniu Łuski na czapeczce rzadkie.	Łuski na czapeczce gęste.
występowanie	Częstszy; występuje na terenie całego kraju. Dość szerokie spektrum ekologiczne, z preferencją dla gleb żyznych, wilgotniejszych i kwaśnych.	Rzadszy; na pn-wsch. kraju niemal nie występuje. Z preferencją dla gleb suchszych, słabszych, obojętnych i zasadowych.

Quercus [🔉 kwer·kus]

nomenklatura, etymologia ℹ️ ⇈