atlas-roslin.pl

kwiatostany wierzchotkowe

wierzchotka dwuramienna
rozwój wierzchotki dwuramiennej
W wierzchotce szczyt osi głównej kwiatostanu jest zakończony kwiatem (na nim kończy się wzrost, dalsze części kwiatostanu rozwijają się z osi bocznych (zwanych także ramionami) które wyrastają z kąta liścia przykwiatowego, osie te (jedna lub więcej) także są zakończone kwiatami, takich iteracji może być teoretycznie dowolnie dużo; efektem takiego sposobu wzrostu jest to, że kwiaty najstarsze znajdują się na szczycie osi głównej kwiatostanu (lub w jego centrum), tj. odwrotnie niż w kwiatostanach groniastych. Ten porządek kwitnienia łatwo zaobserwować w wierzchotkach słabo rozgałęzionych. W wieloramiennych i złożonych kwiatostanach wierzchotkowych określona kolejność kwitnienia nie zawsze jest czytelna.

W zależności od ilości rozgałęzień wyróżnia się odpowiednio wierzchotkę jednoramienną, wierzchotkę dwuramienną i wierzchotkę wieloramienną.W wierzchotce szczyt osi głównej kwiatostanu jest zakończony kwiatem (na nim kończy się wzrost, dalsze części kwiatostanu rozwijają się z osi bocznych (zwanych także ramionami) które wyrastają z kąta liścia przykwiatowego, osie te (jedna lub więcej) także są zakończone kwiatami, takich iteracji może być teoretycznie dowolnie dużo; efektem takiego sposobu wzrostu jest to, że kwiaty najstarsze znajdują się na szczycie osi głównej kwiatostanu (lub w jego centrum), tj. odwrotnie niż w kwiatostanach groniastych. Ten porządek kwitnienia łatwo zaobserwować w wierzchotkach słabo rozgałęzionych. W wieloramiennych i złożonych kwiatostanach wierzchotkowych określona kolejność kwitnienia nie zawsze jest czytelna.

space

wierzchotka dwuramienna

lat. dichasium; ang. dichasium; niem. dichasium; cz. vidlan (gdy ramiona naprzeciwległe), vrcholík dwouramenný (ogólnie), dichasium
Silene vulgaris
wierzchotka dwuramienna
rozwój wierzchotki dwuramiennej
Wierzchotka dwuramienna to prosty kwiatostan wierzchotkowaty w którym z każdej osi kwiatostanu (zwykle zakończonej kwiatem) odchodzą dwa naprzeciwlegle ustawione odgałęzienia kolejnego rzędu, przewyższające oś pierwotną.

Efektem takiego sposobu wzrostu jest zwykle kolejność rozkwitania w porządku tworzenia zawiązków kwiatów — najstarsze kwiaty znajdują się w centrum kwiatostanu, tj. odwrotnie niż w prostych kwiatostanach groniastych.

Zdjęcie po lewej odpowiada trzeciemu krokowi rozwoju wierzchotki dwuramiennej (na diagramie). Widzimy (w centrum) najstarszy pojedynczy kwiat pierwszego rzędu, jest już przekwitnięty. Dwa kwiaty drugiego rzędu właśnie kwitną. Cztery kwiaty trzeciego rzędu są jeszcze w pąkach. Na osi kwiatu trzeciego rzędu, po lewej stronie, widać młode pąki kolejnego (czwartego) pokolenia.

Ten rodzaj kwiatostanu jest np. w rodzaju roszpunka (Valerianella); częsty jest w rodzinie goździkowatych (Caryophyllaceae) np. w rodzajach: lepnica (Silene), rogownica (Cerastium).Wierzchotka dwuramienna to prosty kwiatostan wierzchotkowaty w którym z każdej osi kwiatostanu (zwykle zakończonej kwiatem) odchodzą dwa naprzeciwlegle ustawione odgałęzienia kolejnego rzędu, przewyższające oś pierwotną.

space

Zdjęcie po lewej odpowiada trzeciemu krokowi rozwoju wierzchotki dwuramiennej (na diagramie). Widzimy (w centrum) najstarszy pojedynczy kwiat pierwszego rzędu, jest już przekwitnięty. Dwa kwiaty drugiego rzędu właśnie kwitną. Cztery kwiaty trzeciego rzędu są jeszcze w pąkach. Na osi kwiatu trzeciego rzędu, po lewej stronie, widać młode pąki kolejnego (czwartego) pokolenia.

space

wierzchotka jednoramienna

lat. monochasium; ang. monochasium; niem. monochasium; cz. vrcholík jednoramenný
kwiatostan
schemat wierzchotki dwuramiennej w rzucie od góry (pięć poziomów rozgałęzień)
Wierzchotka jednoramienna to rodzaj kwiatostanu wierzchotkowego w którym z każdej osi kwiatostanu (zakończonej kwiatem) odchodzi jedno odgałęzienie, w zależności od ułożenia rozgałęzień bocznych wyróżnia się odmiany wierzchotek jednoramiennych:

skrętek (scorpioid cyme, cincinnus) — gdy osie boczne nie znajdują się w jednej płaszczyźnie z osią kwiatostanu i tworzone są naprzemianlegle (po prawej i lewej stronie osi), tak że kwiaty znajdują się w dwóch szeregach, zwykle na górnej stronie spiralnie zwijającej się osi kwiatostanu; wzorcowe kwiatostany tego typu są w rodzaju żywokost (Symphytum), poza tym np. w rodzaju rosiczka (Drosera), u lulka czarnego (Hyoscyamus niger), jako części kwiatostanu w rodzaju niezapominajka (Myosotis).
Na schemacie obok niebieską kropkowaną linią (biegnącą od centrum w lewo, w dół) zaznaczono jak tego rodzaju wierzchotka jednoramienna tworzy się przez przekształcenie wierzchotki dwuramiennej.

wachlarzyk (scorpioid cyme, rhipidium) — osie boczne także tworzone są naprzemianlegle, po obu stronach kwiatostanu, ale kwiaty leżą w jednej płaszczyźnie z osią kwiatostanu; tak np. w rodzaju Iris i u kanny (Canna indica hort.)

wierzchotka śrubowa [moja propozycja polskiego terminu] (helicoid cyme, bostryx) — osie boczne nie leżą w jednej płaszczyźnie z osią kwiatostanu i tworzą się skrętolegle, w kolejnych węzłach, zawsze w tym samym kierunku (w prawo lub lewo), tak że oś kwiatostanu w schematycznym rzucie z góry przebiega spiralnie; taki układ mają składowe kwiatostanu w rodzajach dziurawiec (Hypericum) i liliowiec (Hemerocallis);
Na schemacie obok purpurową kropkowaną linią (biegnącą od centrum w prawo, do góry) zaznaczono jak tego rodzaju wierzchotka jednoramienna tworzy się przez przekształcenie wierzchotki dwuramiennej.

sierpik — odmiana helicoid cyme w której osie boczne leżą w jednej płaszczyźnie z osią kwiatostanu (i tworzą się z tej samej strony) np. mieczyk (Gladiolus); taki kwiatostan wygląda zupełnie jak grono lub kłos jednostronny.Wierzchotka jednoramienna to rodzaj kwiatostanu wierzchotkowego w którym z każdej osi kwiatostanu (zakończonej kwiatem) odchodzi jedno odgałęzienie, w zależności od ułożenia rozgałęzień bocznych wyróżnia się odmiany wierzchotek jednoramiennych:

space

wachlarzyk (scorpioid cyme, rhipidium) — osie boczne także tworzone są naprzemianlegle, po obu stronach kwiatostanu, ale kwiaty leżą w jednej płaszczyźnie z osią kwiatostanu; tak np. w rodzaju Iris i u kanny (Canna indica hort.)

space

sierpik — odmiana helicoid cyme w której osie boczne leżą w jednej płaszczyźnie z osią kwiatostanu (i tworzą się z tej samej strony) np. mieczyk (Gladiolus); taki kwiatostan wygląda zupełnie jak grono lub kłos jednostronny.

skrętek

ang. scorpioid cyme; niem. Wickel; ros. завитка; cz. vijan, šroubel

dwuskrętek

niem. Doppelwickel; cz. dvojvijan
Hyoscyamus niger (lulek czarny)
kwiatostan
Skrętek to odmiana wierzchotki jednoramiennej gdy osie boczne nie znajdują się w jednej płaszczyźnie z osią kwiatostanu i tworzone są naprzemianlegle (po prawej i lewej stronie osi) (w formie pozornego grona), tak że kwiaty znajdują się w dwóch szeregach, zwykle na górnej stronie spiralnie zwijającej się osi kwiatostanu.

Wzorcowe kwiatostany tego typu są w rodzaju np. w rodzaju rosiczka (Drosera), u lulka czarnego (Hyoscyamus niger), jako części kwiatostanu w rodzaju żywokost (Symphytum) i niezapominajka (Myosotis).

Podwójny skrętek składa się z dwóch skrętków umieszczonych na wierzchotce dwuramiennej jako jej ramiona; np. facelia błękitna (Phacelia tanacetifolia), ogórecznikowate (Boraginaceae). Skrętek to odmiana wierzchotki jednoramiennej gdy osie boczne nie znajdują się w jednej płaszczyźnie z osią kwiatostanu i tworzone są naprzemianlegle (po prawej i lewej stronie osi) (w formie pozornego grona), tak że kwiaty znajdują się w dwóch szeregach, zwykle na górnej stronie spiralnie zwijającej się osi kwiatostanu.

space

Podwójny skrętek składa się z dwóch skrętków umieszczonych na wierzchotce dwuramiennej jako jej ramiona; np. facelia błękitna (Phacelia tanacetifolia), ogórecznikowate (Boraginaceae).

wachlarzyk

lat. rhipidium; niem. Fächel; cz. vějiřek

dwurzędka

Iris pseudacorus (kosaciec żółty)
Wachlarzyk (dwurzędka) to odmiana wierzchotki jednoramiennej w typie skrętka tj. z dwustronnie odchodzącymi osiami bocznymi ale znajdują się one przy czym wszystkie znajdują się w jednej płaszczyźnie. Przypomina on formą dwustronne grono lub kłos.

Wachlarzyk oglądany z boku ma zygzakowatą formę, oglądany od góry ma kwiaty ustawione w jednej linii. W najbardziej typowych wachlarzykach dolne kwiaty mają dłuższe szypuły, tak, że kwiaty sięgają podobnej wysokości.

Ten typu kwiatostanu spotyka się np. w rodzaju Iris i u kanny (Canna indica hort.). Wachlarzyk (dwurzędka) to odmiana wierzchotki jednoramiennej w typie skrętka tj. z dwustronnie odchodzącymi osiami bocznymi ale znajdują się one przy czym wszystkie znajdują się w jednej płaszczyźnie. Przypomina on formą dwustronne grono lub kłos.

space

Ten typu kwiatostanu spotyka się np. w rodzaju Iris i u kanny (Canna indica hort.).

wierzchotka śrubowa

lat. bostryx, cincinnus (zwarty, silnie skręcony); ang. helicoid cyme; niem. Schraubel; cz. šroubel
Chcąc rozróżnić odmiany helicoid cyme (sierpik w szerokim znaczeniu), tak jak jest to w nowym kluczu do flory Czech [105], wprowadziłem nowy termin "wierzchotka śrubowa" i zawęziłem znaczenie terminu "sierpik" (odmienne niż u Szwejkowskich).
kwiatostan
Wierzchotka śrubowa — osie boczne nie leżą w jednej płaszczyźnie z osią kwiatostanu i tworzą się skrętolegle, w kolejnych węzłach, zawsze w tym samym kierunku (w prawo lub lewo), tak że oś kwiatostanu w schematycznym rzucie z góry przebiega spiralnie.

Taki układ mają składowe kwiatostanu w rodzajach dziurawiec (Hypericum) i liliowiec (Hemerocallis).

Przeważnie ten układ elementarnej wierzchotki jednoramiennej jest spotykany w złożonych wierzchotkach jako ramiona wierzchotki dwuramiennejpodwójna wierzchotka śrubowa (niem. Doppelschraubel). Wierzchotka śrubowa — osie boczne nie leżą w jednej płaszczyźnie z osią kwiatostanu i tworzą się skrętolegle, w kolejnych węzłach, zawsze w tym samym kierunku (w prawo lub lewo), tak że oś kwiatostanu w schematycznym rzucie z góry przebiega spiralnie.

space

Przeważnie ten układ elementarnej wierzchotki jednoramiennej jest spotykany w złożonych wierzchotkach jako ramiona wierzchotki dwuramiennejpodwójna wierzchotka śrubowa (niem. Doppelschraubel).

sierpik

lat. drepanium; niem. Sichel; cz. srpek
Gladiolus imbricatus
Sierpik to odmiana wierzchotki śrubowej (helicoid cyme) w której osie boczne leżą w jednej płaszczyźnie z osią kwiatostanu i tworzą się z tej samej strony np. mieczyk (Gladiolus).

Taki kwiatostan wygląda zupełnie jak grono lub kłos jednostronny.Sierpik to odmiana wierzchotki śrubowej (helicoid cyme) w której osie boczne leżą w jednej płaszczyźnie z osią kwiatostanu i tworzą się z tej samej strony np. mieczyk (Gladiolus).

space

wierzchotka wieloramienna

lat. pleiochasium; ang. pleiochasium; niem. pleiochasium; cz. vrcholík mnohoramenný
definicja w [71.1] nie zakłada ustawienia ramion w okółku - w tę kategorię wchodzą wtedy wiechopodobne kwiatostany wierzchotkowe
kwiatostan
wierzchotka wieloramienna
Wierzchotka wieloramienna rodzaj kwiatostanu wierzchotkowego w której z osi kwiatostanu, skrętolegle odchodzą odgałęzienia kolejnego rzędu.

Np. wiązówka bulwkowa (Filipendula vulgaris).

Tego typu kwiatostanu ma też np. wilczomlecz (Euphorbia).Wierzchotka wieloramienna rodzaj kwiatostanu wierzchotkowego w której z osi kwiatostanu, skrętolegle odchodzą odgałęzienia kolejnego rzędu.

space

Tego typu kwiatostanu ma też np. wilczomlecz (Euphorbia).

nibyokółek kwiatowy

lat. verticillastrum; niem. Scheinquirl; cz. lichopřeslen; slo. papraslen;
Ajuga reptans (dąbrówka rozłogowa)
XL
połowa pozornego okółka kwiatowego — widok z góry
Nibyokółek kwiatowy (pozorny okółek kwiatowy) tworzą kwiaty rozmieszczone wokół pędu na jednym poziomie.

Są to dwie wierzchotki dwuramienne o silnie skróconych ramionach, ustawione na pędzie naprzeciw siebie, wyrastające w pachwinach dwóch naprzeciwległych podsadek. Kwiaty lub kwiatostany wierzchotkowe o silnie skróconych gałązkach wyrastają w rzeczywistości z kątów liści położonych naprzeciwlegle na łodydze.

Okółki pozorne częste są w rodzinie jasnotowatych (Lamiaceae) i w rodzaju szczaw (Rumex).Nibyokółek kwiatowy (pozorny okółek kwiatowy) tworzą kwiaty rozmieszczone wokół pędu na jednym poziomie.

space

Okółki pozorne częste są w rodzinie jasnotowatych (Lamiaceae) i w rodzaju szczaw (Rumex).

baldach pozorny

niem. Scheindolde; cz. lichookolík
Allium schoenoprasum (czosnek szczypiorek)
Kwiatostan wierzchotkowy którego kwiaty wyrastają (pozornie) z jednego miejsca (jak w baldachu); zamiast pokryw pod kwiatostanem znajdują się jednak zwykle dwa naprzeciwległe, często nieco pochwiaste podsadki. O wierzchotkowatym (a nie groniastym) typie tego kwiatostanu świadczy kolejność rozkwitania — poczynając od centrum "baldacha" (nie zawsze jest to czytelne z uwagi na złożoność budowy wierzchotki i inne czynniki określające kolejność kwitnienia).

Ten typ kwiatostanu spotykamy w rodzaju czosnek (Allium) i u łączenia baldaszkowego (Butomus umbellatus) oraz u mokrzycznika baldaszkowego (Holosteum umbellatum).Kwiatostan wierzchotkowy którego kwiaty wyrastają (pozornie) z jednego miejsca (jak w baldachu); zamiast pokryw pod kwiatostanem znajdują się jednak zwykle dwa naprzeciwległe, często nieco pochwiaste podsadki. O wierzchotkowatym (a nie groniastym) typie tego kwiatostanu świadczy kolejność rozkwitania — poczynając od centrum "baldacha" (nie zawsze jest to czytelne z uwagi na złożoność budowy wierzchotki i inne czynniki określające kolejność kwitnienia).

space

pęczek

lat. fasciculus; niem. Büschel; cz. svazeček, svazek
Kwiatostan typu wierzchotki dwuramiennej o silnie skróconych szypułach wzniesionych kwiatów (przypomina baldach pozorny).

Występuje np. w rodzaju wiąz (Ulmus), u goździka kartuzka (Dianthus carthusianorum) i u niektórych gatunków w rodzinie rdestowatych (Polygonaceae).Kwiatostan typu wierzchotki dwuramiennej o silnie skróconych szypułach wzniesionych kwiatów (przypomina baldach pozorny).

space

kłębik

lat. glomeratus; ang. glomerule, glomerulus; niem. Knaüel; cz. klubičko, klubko
Chenopodium hybridum (komosa wielkolistna)
Zwarty kwiatostan wierzchotkowaty, o bardzo skróconych osiach i gęsto umieszczonych krótkoszypułkowych lub prawie siedzących kwiatach. Silnie ścieśnione kwiaty stykają się ze sobą, tworząc jedną zbitą grudę, z poszczególnymi kwiatami skierowanymi w różne strony.

Spotykany w rodzinie komosowatych (Chenopodiaceae), w rodzajach połonicznik (Herniaria) i dziewann (Verbascum).

Na fotografii u komosy wielkolistnej (Chenopodium hybridum) wiecha z kłębikami — przykład wiechy złożonej z wierzchotek.Zwarty kwiatostan wierzchotkowaty, o bardzo skróconych osiach i gęsto umieszczonych krótkoszypułkowych lub prawie siedzących kwiatach. Silnie ścieśnione kwiaty stykają się ze sobą, tworząc jedną zbitą grudę, z poszczególnymi kwiatami skierowanymi w różne strony.

space

Na fotografii u komosy wielkolistnej (Chenopodium hybridum) wiecha z kłębikami — przykład wiechy złożonej z wierzchotek.