opis

Anthriscus sylvestris
rozłupnia, widać karpofor
Rośliny zielne, jednoroczne lub byliny. Nagie lub owłosione włoskami prostymi (rzadko zdarzają się włoski gwiazdkowate lub gruczołowate). W budowie anatomicznej charakterystyczna jest obecność komórek i przewodów wydzielniczych — ich obecność w owocach przejawia się jako tzw. smugi widoczne na ich powierzchni. Zawarte w wydzielinie substancje aromatyczne nadają całej roślinie charakterystyczny zapach.

space

Liście bez przylistków, prawie zawsze blaszka liściowa podzielona, u nasady liścia zwykle rozwinięta pochwa liściowa obejmująca łodygę (gatka).

space

Kwiaty najczęściej obupłciowe, zwykle o symetrii promienistej, która może być zaburzona w kwiatach na brzegu baldacha, pięciokrotne. Kielich zredukowany, niewidoczny lub w postaci pięciu drobnych ząbków lub listków — ponieważ słupek jest dolny, to ząbki kielicha znajdują się pod krążkiem miodnikowym. Płatków pięć, wolnych, często są rozcięte na dwa płaty lub ich wierzchołek jest wydłużony i wygięty w stronę środka kwiatu. Pręcików pięć międzyległych z płatkami, pylniki żółte, rzadko fioletowe.

space

Owocem jest rozłupnia (lat. schizocarpium) składająca się z dwóch stykających się płaską stroną owoców, zwykle przyczepionych na rozdwojonej ośce, wieszadełku (karpoforze). Stronę styku owoców określa się mianem brzusznej (stopa, lat. commissura), przeciwległa do niej to strona grzbietowa, jest ona ±wypukła i mniej lub bardziej wyraźnie widocznymi żebrami, skrajne żebra mogą być oskrzydlone. Pomiędzy żebrami, w bruzdach zwykle widoczne są smugi kanalików wydzielniczych (lepiej widoczne na suchych owocach), na stronie brzusznej takich smug jest zwykle para, na grzbietowej cztery. Po dojrzeniu owoców rozłupnia rozpadają się na dwa owocki (lat. merocarpium) tzw. rozłupki.

oznaczanie selerowatych

Większość gatunków w rodzinie selerowate (Apiaceae) ma kwiatostan typu baldach złożony. Ważną cechą przy oznaczaniu gatunków jest obecność w baldachu specjalnych listków związanych z kwiatostanem (podsadek i przysadek) zwanych w tym wypadku pokrywami i pokrywkami. Istotna jest też barwa kwiatów, szorstkość szypuł w baldachu.

space

Ważne cechy są związane z budową owoców - można pewnie oznaczyć gatunek na podstawie samych dojrzałych owoców i odwrotnie - bez wykształconych owoców pewne oznaczenie gatunku często jest bardzo trudne lub niemożliwe.

space

U niektórych gatunków ważny dla oznaczenia jest rodzaj organów podziemnych, przekrój kłącza.

space

pokrywy i pokrywki

pokrywy — lat. involucrum; niem. Hülle; cz.
pokrywki — lat. involucellum; niem. Hüllchen; cz.
Daucus carota (marchew zwyczajna)
marchew zwyczajna (Daucus carota); ma wybitnie rozwinięte, pierzastodzielne pokrywy; pokrywki są wyraźne, wcale lub słabo podzielone
Pokrywki to listki (przysadki) w podstawie poszczególnych baldaszków baldacha złożonego.

space

Obecność pokryw i pokrywek to ważna cecha diagnostyczna w rodzinie selerowatych (Apiaceae). U poszczególnych rodzajów i gatunków mogą występować oba rodzaje listków kwiatostanowych, tylko jeden z nich lub może nie być ich wcale. Mogą występować sporadycznie, jedynie w części kwiatostanów lub być nietrwałe i szybko odpadać podczas rozwoju kwiatostanu.

użytkowanie

Większość gatunków w obrębie tej rodziny wytwarza substancje zapachowe, aromatyczne - stąd wyjątkowo dużo roślin przyprawowych należy do rodziny selerowatych. Są to np. takie gatunki jak: koper ogrodowy (Anethum graveolens), kminek zwyczajny (Carum carvi), lubczyk ogrodowy (Levisticum officinale), kolendra siewna (Coriandrum sativum).

space

gatunki silnie trujące

Wśród selerowatych znajduje się też kilka gatunków silnie (często śmiertelnie) trujących: szalej jadowity (Cicuta virosa) (śmiertelnie trujący już przy niewielkiej dawce), szczwół plamisty (Conium maculatum) (wywar - cykuta - posłużył do wykonania wyroku śmierci na Sokratesie), blekot pospolity (Aethusa cynapium).

space

⇑ skok do węzła klucza nadrzędnego [na stronie: dwuliścienne - okwiat niezróżnicowany lub zredukowany - zielne]
  
flora rodzima (↓nie)
  
    
kwiatostanem nie jest baldach złożony (↓nie)
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po zalogowaniu, w pełnej wersji atlasu, opcja logowania lub zakładania konta dostępu znajduje się prawym górnym rogu strony, różne elementy niedostępne w przeglądowej wersji atlasu są wyraźnie oznaczone np. takim tekstem jak ten ...
    
    
kwiatostan to baldach złożony(↑nie)
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po zalogowaniu, w pełnej wersj ...
    
      
kwiaty żółte albo zielonkawożółte (↓nie)
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna p ...
      
      
kwiaty białe, różowawe lub zielonkawe(↑nie)
      
        
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po zalogowaniu, w pełnej we ...
        
        
        
  
ozdobne, uprawiane(↑nie)
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po zalogowaniu, w pełnej wersji atlasu, opcja logowania lub zakładania konta dostępu ...
  
literatura · references
· Flora Polska. Rośliny naczyniowe ... Tom IX, 1960 — Umbelliferae p.7 [16.9]
· Slavík, B., 1997 — Květena České Republiky 5 p.269 [71.5]
· Rothmaler W., 2005 — Exkursionsflora von Deutschland, Band 4. Gefäßpflanzen: Kritischer Band. p.489 [40]
· Szafer, Wł., Kulczyński, St., Pawłowski, B., 1988 — Rośliny polskie, cz. I i II. p.422 [3]
· Rutkowski L., 1998 — Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. p.328+57k+60k [15]
· Drobnik, J., 2007 — Zielnik i zielnikoznawstwo. p.53 [64]
· Mowszowicz, J., 1977 — Pospolite rośliny naczyniowe Polski. p.247 [2]
· Fedorov R.V., 1974 — Flora Partis Europaeae URSS. T.1 p.40+46+49 [86.1]
obecnie nie jesteś zalogowany(a) — oglądasz okrojoną, przeglądową wersję atlasu — zaloguj się (pola w prawym górnym rogu każdej strony)
lub załóż konto dostępu o ile go jeszcze nie posiadasz

Copyright © 2002-2017 by Marek Snowarski – formularz kontaktowy/contact form
przeglądowa (zwykła) wersja atlasu 17.09.04 · ta strona była ostatnio zmieniana/last modified 08.01.2017 · powstała/was created 28.05.2002

Zalinkuj tę stronę kodem (przykładowy tekst linku dostosuj do swoich potrzeb):
<a href="https://www.atlas-roslin.pl.pl/gatunki/Apiaceae.htm"> Apiaceae (selerowate) - Atlas roślin Polski atlas-roslin.pl</a>