antropofit zadomowiony we florze polskiej [24]
· kenofit, zadomowiony, inwazyjny [234]

Heracleum mantegazzianum Sommier et Levier

barszcz Mantegazziego barszcz kaukaski
Heracleum giganteum Fisch. ex Hornem.
Heracleum mantegazzianum (barszcz Mantegazziego)
Sigmaringen, Niemcy; copyright © by Jarosław Makowski
Heracleum mantegazzianum (barszcz Mantegazziego)
Heracleum mantegazzianum (barszcz Mantegazziego)
Heracleum mantegazzianum (barszcz Mantegazziego)

opis

cechy diagnostyczne w kluczu:Heracleum gigantyczne barszczekl 8748
Heracleum mantegazzianum (barszcz Mantegazziego)
Heracleum mantegazzianum (barszcz Mantegazziego)
Roślina okazała, wieloletnia, jednokrotnie owocująca potem zamierająca (monokarpiczna). W dobrych warunkach owocuje w drugim roku od skiełkowania, w gorszych po kilku latach.

space

Liście odziomkowe i dolne liście łodygowe bardzo duże, 50-150(300) cm długości. Blaszka liściowa podzielona na trzy segmenty lub podzielona nieparzystopierzasto. Szczytowy segment szerokojajowaty trójdzielny lub -sieczny lub podzielony pierzaście na ostro zaostrzone łatki. Brzeg blaszki nierwównomiernie piłkowany. Boczne segmenty blaszki liściowej na ogonkach, w zarysie szerokojajowate do wydłużonych-jajowatych, nieparzystopierzasto podzielone, łatki trójkątnie lancetowate, na szczycie zwykle wyciągnięte i ostro zakończone.

space

Górne liście łodygowe mniejsze, z otwartą, długą i wąską gatką.

space

Listki kielicha widoczne, trójkątne zaostrzone, zielone. Płatki korony białe, brzeżne w baldaszku wyraźnie większe, 10-12 mm długości, głęboko rozcięte.

Zalążnia gęsto odstająco owłosiona.

Owoce jajowate, wydłużone jajowate do owalnych, 10-12(14) mm długości i 6-8 mm szerokości, grzbietobrzusznie spłaszczone. Powierzchnia naga lub owłosiona, brzegiem z odstającymi zagiętymi szczecinkami.

space

występowanie

Znajduje się na ministerialnej liście roślin inwazyjnych.
wystepowanie
o mapie występowania
Pochodzi z północnego i zachodniego Kaukazu. W wielu krajach to gatunek inwazyjny, tworzy niemal jednogatunkowe większe lub mniejsze grupy. Wyrasta w miejscach dawnej uprawy (uprawiany był jako roślina ozdobna) i w okolicach, rozprzestrzenia się wzdłuż potoków i dróg. Preferuje miejsca wilgotne, żyzne, świetliste. Częsty na obrzeżach zarośli przy ciekach i potokach, w rowach przydrożnych, wchodzi na wilgotne łąki i pastwiska, w wilgotnych miejscach o charakterze ruderalnym.

Inwazyjność i/lub kategorie obcego elementu flory (Tokarska-Guzik et al.) [234]:

- zadomowiony, inwazyjny w skali kraju; kenofit; pochodzenie: Kaukaz i tereny przyległe [czas przybycia na teren Polski: 1973r.]

Kategoria inwazyjności IV (najwyższa) 18pkt.: gatunek o bardzo dużym wpływie w Polsce — znana jest zarówno duża liczba stanowisk i duża liczebność na nich; zwiększa się liczba stanowisk lub zajmowany obszar
- zagrożenia: ekologiczne (bardzo istotne), ekonomiczne (bardzo istotne), społeczne (bardzo istotne)
- zasięg regionalny (występuje w dwóch i większej liczbie regionów lub województw)
- populacje: występują na przeważającym obszarze Polski, przeważnie z dużą liczbą osobników lub w dużych skupieniach; stopniowo zajmuje nowe stanowiska
- kolonizuje siedliska/zbiorowiska: przede wszystkim częściowo przeobrażone lub o charakterze naturalnym
- wnika do siedlisk/zbiorowisk: antropogenicznych · częściowo przeobrażonych · o charakterze naturalnym
- główne typy siedlisk będących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty, do których wnika:
· 6430 (szczególnie) — ziołorośla górskie (All.Adenostylion alliariae) i ziołorośla nadrzeczne (O.Convolvuletalia sepium)
· 6510 — niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (All.Arrhenatherion elatioris)
· 6520 — górskie łąki konietlicowe użytkowane ekstensywnie (All.Polygono-Trisetion)

barszcz Sosnowskiego

Bliskim gatunkiem jest barszcz Sosnowskiego (Heracleum sosnowskyi). Podawane w literaturze cecha różnicująca H. sosnowskyi — liście słabiej podzielone, o zaokrąglonych odcinkach; brzeżne płatki w baldaszku krótsze niż u barszczu Mantegazziego (Heracleum mantegazzianum) — nie pozwalają w praktyce pewnie odróżnić tych dwóch gatunków. Podział blaszki liściowej jest bardzo zmienny w obrębie jednej populacji, u roślin w różnym wieku, mniej lub bardziej ocienionych i w obrębie tego samego piętra liści na jednym egzemplarzu. Inne cechy różnicujące dotyczące owłosienia szypuł w baldachu, kształtu owoców i smug wydzielniczych, systemu korzeniowego są podawane niekonsekwentnie lub niejasno.

space

Często przyjmuje się istnienie tylko wcześniej opisanego barszczu Mantegazziego (Heracleum mantegazzianum) (w szerszym ujęciu) — gdzie barszcz Sosnowskiego (Heracleum sosnowskyi) miałby być synonimem lub odmianą tego pierwszego.

wymagania i uprawa

Wysokość: 1.5 do 3 m

Kwitnienie: od czerwca do sierpnia

Grupa użytkowa:

Wymagania (optimum rozwoju/konkurencyjności na naturalnych stanowiskach wg ekologicznych liczb wskaźnikowych): światło — umiarkowane słońce lub pełne słońce • woda — gleba wilgotna • odczyn — gleba o obojętnym pH lub gleba zasadowa, z wapniem • ciepło — miejsce umiarkowanie chłodne lub miejsce przeciętnie ciepłe • zwięzłość — gleba kamienista, żwirowa lub gleba lekka, piaszczysta lub gleba średnio zwięzła • próchnica — gleba mineralno-próchnicza, zasobna w humus • żyzność — podłoże żyzne

wybrane okazy · selected collections

znalezisko 00010000.07_11a1.jmak - Heracleum mantegazzianum (barszcz Mantegazziego); Sigmaringen, Niemcy
07_11a1
leg. Jarosław Makowski
/Sigmaringen, Niemcy/ #7
znalezisko 20090726.8.sm - Heracleum mantegazzianum (barszcz Mantegazziego); Góry Orlickie, Graniczna
090726-8
leg. Michał Smoczyk, msmoczyk at wp pl
/Góry Orlickie, Graniczna/ #8
znalezisko 20060715.hm4017.js - Heracleum mantegazzianum (barszcz Mantegazziego); Jelenia Góra, Goduszyn przy drodze
060715-hm4017
leg. Jacek Soboń
/Jelenia Góra, Goduszyn przy drodze/ #5