takson rodzimy lub trwale zadomowiony [24]

Plantago major L. s. str.

babka zwyczajna
Plantago maior L.
Fagus silvatica
01.08.2002, Hucisko k. Żywca; copyright © by Antoni Mielnikow
Plantago major (babka zwyczajna)
pokrój
Plantago major
torebki
Plantago major
kwiatostany
Plantago major
Plantago major (babka zwyczajna)
owoce 3D||
Plantago major (babka zwyczajna)
nasiona 3D||
Plantago major (babka zwyczajna)
cv. Rubrifolia

opis

cechy diagnostyczne w kluczu:Plantago (babka)kl 5600
Plantago major (babka zwyczajna)
kwiaty, odsłonięte wnętrze 3D||
Plantago major (babka zwyczajna)
owoce 3D||
Plantago major (babka zwyczajna)
nasion w torebce przeciętnie 4-14, mają średnio 1.2-1.8 mm długości || 3D
Plantago major (babka zwyczajna)
kwiatostan 3D||
Plantago major (babka zwyczajna)
kwiat 3D||
Wieloletnia bylina o krótkim, pionowym kłączu okrytym długimi, pajęczynowatymi, brunatnymi włoskami, i bogatym wiązkowym systemie korzeniowym utworzonym przez liczne, mocne korzenie przybyszowe (pierwotny korzeń palowy szybko zamiera).

Liście zebrane w przyziemną rozetę, od przylegających do podłoża po ukośnie wzniesione.

Blaszka liściowa jajowata, szerokojajowata do eliptycznej, w zależności od warunków rozwoju znacznie różniąca się rozmiarem — (2)4-15(26) cm długości i 1.5-10(16) cm szerokości, wierzchołek tępy, nasada od sercowatej, przez uciętą, po klinowatą, zwykle nagle zwężona w ogonek liściowy; całobrzega do odlegle nierówno i płytko ząbkowanej, zwłaszcza w dolnej połowie, czasami umiarkowanie pofałdowana, sztywna, z (3)5-9(11) żyłkami, spodem silnie wystającymi, przebiegającymi łukowato od nasady ku szczytowi blaszki, z tym, że część kończy się przed szczytem; powierzchnia naga do rzadko owłosionej, zielona do ciemnozielonej, szarozielona, często zaczerwieniona.

Ogonek liściowy krótszy od blaszki do nieznacznie od niej dłuższy, (1)3-15(23) cm długości, rynienkowaty, w nasadzie pochwowato rozszerzony, nagi lub z rzadkimi długimi włoskami

Pędy kwiatostanowe wzniesione lub podnoszące się, krótsze lub nieco dłuższe od liści, rzadko wyraźnie od nich dłuższe; liczne, obłe, nagie lub (zwłaszcza w górnej połowie) krótko przylegająco owłosione.

Kwiaty zebrane w kłos, zwykle dłuższy od szypuły, walcowaty, ku szczytowi powoli zwężający się, gęsty poza najniższą częścią, gdzie poszczególne kwiaty mogą być pojedynczo lub w grupkach oddalonych od siebie. Kwiaty bez zapachu.

Przysadki trójkątniejajowate, 2.5-3.0 mm długości, nagie lub na brzegach orzęsione, nieco krótsze lub równie długie jak kwiaty; większą ich część stanowi szeroki, silnie wypukły nerw środkowy, szerszy od błoniastego, białawego obrzeżenia.

Kielich 4-ząbkowy, głęboko podzielony, 1.5-2.0(2.5) mm długości, przednie działki wąskoelipsoidalne, tylne szerokoelipsoidalne, zielone z wąskim błoniastym obrzeżeniem, zwykle nagie.

Rurka korony 1.8-2.0 mm długości, po stronie zewnętrznej naga, ząbki korony cztery, lancetowate do jajowatych, odgięte, żółtawobiałe do jasno brązowawobiałych, ok. 1 mm długości.

Nitki pręcików białawe do brązowawych, pylniki 0.6-0.8(1.0) mm długości, wiotkie, początkowo białawe do jasnolila, potem żółtawe do brudnożółtych. Znamię słupka długie, dłuższe od korony.

Owoc torebka otwierająca się wieczkiem, ±stożkowata do elipsoidalnej, 2-4 mm długości, dłuższa od kielicha, brązowa do fioletowo nabiegłej; szew wieczka nieco poniżej połowy wysokości torebki, ale powyżej lub lub nieco poniżej ząbków kielicha, przez co zwykle wyraźnie widoczny; wieczko zwykle na całej długości równomiernie stożkowato zwężające ku szczytowi; torebka z (2)4-14(17) nasionami.

Nasiona (1.0)1.2-1.8(2.1) mm długości, formy eliptycznej ale z powodu wzajemnego ucisku w torebce, nieprawidłowo 3-5-graniaste, brązowe do ciemnobrązowych, promieniście pomarszczone, z kolistym znaczkiem na stronie brzusznej.

Kwitnienie od (maja)czerwca do października.

zmienność

Gatunek o dużej zmienności poszczególnych cech; w znacznym stopniu zależnie od warunków wzrostu. Zmienność dotyczy zwłaszcza wielkości, kształtu liści, liczby nerwów, długości pędów kwiatostanowych, liczby nasion w torebce.

Zdarzają się formy o silnie powiększonych, liściastych przysadkach lub o rozgałęzionych kłosach.

występowanie

Plantago major (babka zwyczajna)
cv. Rubrifolia
wystepowanie
o mapie występowania
Gatunek pospolity na terenie całego kraju, także w wyższych położeniach górskich.

Tereny ruderalne, pobocza dróg, pastwiska, tereny umiarkowanie wydeptywane, chwast (zwłaszcza w okopowych). Na glebach różnego typu ale z preferencją dla wilgotnych.

Gatunek charakterystyczny (Ch.) dla:

space_elw

Gatunek wyróżniający (D.) dla:

space_elw

  
↓nieblaszka liściowa 3(5)-nerwowa, stosunkowo cienka
Plantago winteri (babka Wintera)
· Rośliny drobniejsze, 5-10cm wysokości.
· Blaszka liściowa w nasadzie klinowato zwężona, zielona do jasnozielonej, ponad 2× tak długa jak szeroka; z 3(5) nerwami, stosunkowo cienka; górna powierzchnia ± krótko owłosiona.
· Pędy kwiatostanowe zwykle leżące i podnoszące się, najczęściej w nasadzie owłosione.
· Kłos ku górze zwykle nie zwężający się, w czasie owocowania luźny i w nasadzie najczęściej przerywany.
· Miejsce oddzielania się poniżej szczytów działek, słabo widoczne lub zupełnie zasłonięte; wieczko torebki w dole walcowate i dopiero wyżej nagle, łukowato zwęża się.
· Nasiona 1.1-1.2mm długości, w torebce 8-12 nasion.
Plantago winteri (babka Wintera)
syn. Plantago major ssp. winteri · takson rodzimy lub trwale zadomowiony
  Solniska na Pomorzu Zachodnim.
  
  
↑nie blaszka liściowa 5-9(11)-nerwowa, sztywno skórzasta
· Rośliny często dość duże, (5)10-30(60)cm wysokości.
· Blaszka liściowa w nasadzie zwykle sercowata, rzadziej ucięta lub klinowato zwężona, zielona do szarozielonej, , najwyżej 1.5× tak długa jak szer., nieznacznie; z 5-9(11)-nerwami, sztywno skórzasta; górna powierzchnia zwykle naga.
· Pędy kwiatostanowe wzniesione do krótko podnoszących się, zwykle w nasadzie nagie.
· Kłos ku górze powoli zwężający się, w czasie owocowania gęsty.
· Miejsce oddzielania się wieczka dobrze widoczne ponad lub między szczytami działek; wieczko torebki zwykle już od nasady stopniowo zwężające się.
· Dojrzała torebka 3-4.2mm długości i 1.6-2mm szerokości. Nasiona 1.3-1.6mm długości i 0.7-1mm szerokości, w torebce (4)6-10(13) nasion.
  ssp. major

Przydroża, miejsca ruderalne, pastwiska, pola, brzegi wód.

  

wybrane okazy · selected collections

znalezisko 20100000.swC_5.10 - Plantago major (babka zwyczajna)
100000-swC_5
leg. Marek Snowarski #18, 11.3D
znalezisko 00010000.10_13_50.jmak - Plantago major (babka zwyczajna); ogr. zielny; Niemcy
10_13_50
leg. Jarosław Makowski
/ogr. zielny; Niemcy/
/cv. Rubrifolia/ #2
znalezisko 20130000.B38c_13.13 - Plantago major (babka zwyczajna)
130000-B38c_13
leg. Marek Snowarski #2

właściwości i zastosowanie

W medycynie ludowej stosowany były liście tego gatunku - analogicznie jak w przypadku ujętej w farmakopei babki lancetowatej (Plantago lanceolata).