Do 2014r. ochronie ścisłej podlegał cały rodzaj. Obecnie chronione gatunki są wyspecyfikowane w rozporządzeniu, przy czym część podlega ochronie ścisłej, inne częściowej.

klucz do oznaczania

⇒ zwarta wersja klucza
  
(p) nasada warżki żółta (↓nie)
Dactylorhiza sambucina (kukułka bzowa)
Dactylorhiza sambucina (kukułka bzowa)
Dactylorhiza sambucina (kukułka bzowa)
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po zalogowaniu, w pełnej wersji atlas ...
· Ostroga dłuższa od zalążni, 12-15 mm długości.
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po zalogowaniu, w pełnej wersji atlasu, opcja log ...
· ta cecha diagnos ...
· ta cecha diagnostyczna ...
Dactylorhiza sambucina (kukułka bzowa)
wystepowanie
stoplamek bzowy, storczyk bzowy · syn. Orchis sambucina · takson rodzimy lub trwale zadomowiony
  Górskie łąki, luźne zarośla, na glebach świeżych, o odczynie kwaśnym do zasadowego, często na podłożu wapiennym.
  
  
(p) nasada warżki nigdy nie jest żółta (↑nie)
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po zalogowaniu, w pełnej wersji atlasu, opcja logowania lub zakładania konta dostępu znajduje się pra ...
· Ostroga krótsza od zalążni, do 12mm długości.
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po zalogo ...
· ta cecha diagnostyczna jest wi ...
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po ...
  
    
(p) łodyga pełna lub prawie pełna, nieściśliwa (↓nie)
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po zalogowaniu, w pełnej wersji atlasu, opcja logowania lub zakładania konta ...
    
      
(p) liście w nasadzie najszersze (↓nie)
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po zalogowaniu, w pełnej wersji atlasu, opcja logowania lub zakładania konta dostępu znajduje się prawym górnym rogu s ...
· Łodyga pełna lub prawie pełna (światło <1/3 średnicy łodygi).
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po zalogowaniu, w ...
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po zalogowaniu, w p ...
  Rozproszone stanowiska na terenie całego kraju. Podmokłe łąki i torfowiska, gleby umiarkowanie żyzne, o odczynie lekko kwaśnym do lekko zasadowego.

Tutaj też ujęte: kukułka lapońska (Dactylorhiza lapponica) i kukułka Russowa (Dactylorhiza russowii).

      
      
(p) liście w 1/3-1/2 najszersze (↑nie)
Dactylorhiza maculata ssp. maculata (kukułka plamista typowa)
Dactylorhiza maculata ssp. maculata (kukułka plamista typowa)
Dactylorhiza maculata ssp. maculata (kukułka plamista typowa)
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po zalogowaniu, w pełnej wersji atlasu, opcja logowania lub zakładania konta dostęp ...
· Łodyga pełna.
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po zalogowaniu, w ...
Dactylorhiza maculata s.l. (kukułka plamista)
wystepowanie
stoplamek plamisty, storczyk plamisty · syn. Orchis maculata · takson rodzimy lub trwale zadomowiony
      
    
(p) łodyga pusta, ściśliwa (↑nie)
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po zalogowaniu, w pełnej wersji atlasu, opcja ...
    
      
(p) warżka rombowata, tak długa jak szeroka (↓nie)
Dactylorhiza incarnata ssp. incarnata (kukułka krwista typowa)
Dactylorhiza incarnata ssp. incarnata (kukułka krwista typowa)
Dactylorhiza incarnata ssp. incarnata (kukułka krwista typowa)
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po zalogowaniu, w pe ...
· Ostroga do 8 mm długości.
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po zalogowaniu, w pełnej wersji ...
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po zalogowaniu, w pełnej wersji atlasu, opcja logowania lub zakładania konta dostępu znajduje się praw ...
Dactylorhiza incarnata (kukułka krwista)
stoplamek krwisty · takson rodzimy lub trwale zadomowiony
  Podmokłe łąki i torfowiska nawapienne, na glebach żyznych, o odczynie obojętnym lub lekko zasadowym.

Tutaj też ujęte: kukułka krwista żółtawa (Dactylorhiza incarnata ssp. ochroleuca), Dactylorhiza cruenta.

      
      
(p) warżka szersza niż dłuższa (↑nie)
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po zalogo ...
· Ostroga ponad 8mm długości.
      
        
(p) liście krępe (↓nie)
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po za ...
· Warżka sercowata, najszersza u nasady, zwykle nie podzielona na łatki.
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po zalo ...
Dactylorhiza cordigera (kukułka sercowata)
stoplamek sercowaty, storczyk sercowaty · prawdopodobnie mylnie podany
  Występuje na górskich i wysokogórskich halach w Karpatach Wschodnich. Być może do znalezienia w Polsce.
        
        
(p) liście wydłużone (↑nie)
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po zalogowan ...
· Warżka w obrysie poprzecznie owalna.
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po zalogowaniu, w pełnej wersji atlasu, ...
        
          
(p) warżka głęboko podzielona na 3 łatki (↓nie)
Dactylorhiza majalis ssp. majalis (kukułka szerokolistna typowa)
Dactylorhiza majalis ssp. majalis (kukułka szerokolistna typowa)
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po zalogowaniu, w pełnej wersji atlasu, opcja logowania lub ...
· Rysunek na warżce wyraźny, ciemny, z plamami i liniami.
Dactylorhiza majalis s.l. (kukułka szerokolistna)
wystepowanie
stoplamek szerokolistny, storczyk szerokolistny · syn. Orchis latifolia · takson rodzimy lub trwale zadomowiony
  Na terenie całego kraju. Łąki, na glebach żyznych, nawapiennych i na torfowiskach.

Tutaj też ujęte: kukułka bałtycka (Dactylorhiza baltica) i kukułka Ruthego (Dactylorhiza ruthei).

          
          
(p) warżka płytko podzielona na 3 łatki lub nie podzielona (↑nie)
Dactylorhiza praetermissa (kukułka zaniedbana)
Dactylorhiza praetermissa (kukułka zaniedbana)
· ta cecha diagnostyczna jest widoczna po zalogowaniu, w pełnej ...
· Rysunek na warżce z drobnych plamek.
Dactylorhiza praetermissa (kukułka zaniedbana)
stoplamek zaniedbany, storczyk zaniedbany · nowy gatunek flory Polski podany w 1990 roku
  Gatunek z atlantyckiej części Europy. U nas na pojedynczym stanowisku. Rośnie na żyznych, podmokłych łąkach nawapiennych.
          
w pełnej wersji atlasu jest tu dodatkowa, zwarta, wersja klucza - wygodna w użyciu gdy chcemy szybko zorientować się w jego strukturze lub znamy już klucz i chcemy szybciej dojść do celu

oznaczanie

Od podobnego rodzaju storczyk (Orchis) (do którego był wcześniej włączany) rodzaj kukułka (Dactylorhiza) różni się:

· przysadkami podobnymi do liści (u storczyków (Orchis) są one błoniaste),

· liśćmi umieszczonymi na łodydze (u storczyków (Orchis) zwykle są zebrane w rozecie u podstawy łodygi),

· bulwą palczasto podzieloną (stąd nazwa rodzajowa „o palczastym korzeniu”) — u storczyków (Orchis) bulwy są jajowate, niepodzielone; tej cechy z uwagi na to, że wiąże się ze zniszczeniem osobnika (wszystkie gatunki storczyków w Polsce są roślinami chronionymi i czasem rzadkimi) trudno w praktyce tę cechę określać,

· ponadto występuje różnica w liczbie chromosomów i mikoryzie.

Oznaczanie występujących w Polsce gatunków z rodzaju kukułka (Dactylorhiza) nie jest trywialnym zadaniem. Występuje kilka znacznie podobnych do siebie gatunków, dzielonych na podgatunki. Dodatkową trudność stwarzają liczne mieszańce w obrębie rodzaju. Znane są też mieszańce z gatunkami z innych rodzajów (z gółką długostrogową (Gymnadenia conopsea), gółką wonną (Gymnadenia odoratissima), gółkiem białawym (Pseudorchis albida))

space

· ogólny pokrój, proporcje długości liści do międzywęźli, kształt liści, stosunek długości do szerokości liści łodygowych, plamiste ciemne przebarwienia na liściach, łodydze i podsadkach, kąt odejścia liści od łodygi

space

· barwa kwiatów (uwaga! jest b. zmienna co do intensywności, są też formy albinotyczne), obecność i wyrazistość ciemniejszych plam, ewentualnie łączących się w rysunek linii i pętli,

space

· bardzo pomocną informacją jest siedlisko, czy podłoże torfowe/murszowe, czy gleba kwaśna czy zasadowa, oraz miejsce występowania (niektóre gatunki lub niższe taksony są zgrupowane tylko w pewnych regionach Polski),